Guy Verhofstadt gaat op herhaling

België krijgt voor Kerstmis een interim-kabinetkabinet, geleid door Guy Verhofstadt.

Het moet het pad effenen voor een volwaardige regering met Pasen.

Een mars voor eenheid in Brussel, vorige maand. Foto AP Supporters for unity in Belgium demonstrate in Brussels Sunday, Nov. 18, 2007. Thousands march through Brussels in support of Belgium's survival demanding an end to a deadlock that keeps a government from taking office stoking fears this nation of 10.5 million Dutch and French-speakers may break up after 177 years of at times uneasy unity. (AP Photo/Yves Logghe) Associated Press

België kan stoppen met tellen. Wat begon als een vondst van vormgevers, werd de afgelopen maanden steeds meer een statement. Dag na dag hielden Belgische kranten bij hoe lang de formatie duurde. 192 jours sans nouveau gouvernement – 192 dagen zonder nieuwe regering.

Gisternacht was er eindelijk een doorbraak. Nog voor Kerstmis krijgt België een regering. De nieuwe premier is de oude: Guy Verhofstadt. Wie het had voorspeld op 11 juni, de dag na de verkiezingen, zou zijn uitgelachen. De Vlaamse liberalen van Verhofstadt hadden verloren. Zijn paarse regering had verloren. Op de avond van de verkiezingen maakte de premier zelf duidelijk dat zijn tijd voorbij was.

‘Verhofstadt III’ is een interimregering – het woord noodregering wordt vermeden in de communiqués. Dat zou het beeld versterken dat België een land in crisis is, en dat is natuurlijk niet de bedoeling. De afgelopen maanden las je het voortdurend in kranten, en hoorde je het steeds in gesprekken: de bezorgdheid over ‘het buitenland’. „Jullie lachen zeker wel om ons?”

Voor de beeldvorming in het buitenland is er dus goed nieuws. Nog een paar dagen en er is een regering die de eed aflegt. Maar de grootste problemen blijven. Verhofstadt III zal zich buigen over een aantal dringende zaken, zoals een begroting voor 2008 en een nationaal veiligheidsplan.

Het allergrootste probleem – de staatshervorming – is nog onopgelost. Vlaamse politici willen dat zo’n hervorming er komt zodat Vlaanderen méér, en de Belgische federatie mínder bevoegdheden krijgt.

Breekt er met Kerstmis een tijd van verzoening aan? Of eerder een adempauze voor een nieuwe periode van politieke instabiliteit? De onderhandelingen van de afgelopen dagen geven aanleiding tot enig pessimisme.

De verhoudingen tussen de politici die het land moeten gaan leiden lijken behoorlijk verziekt. Tot op het laatst was het daardoor onzeker of er wel een tijdelijke regering kon worden gevormd. Die onderhandelingen gingen niet zo zeer over de inhoud, maar over partijen en personen.

De interim-regering zal bestaan uit dezelfde partijen die het de afgelopen maanden niet eens konden worden – Vlaamse en Franstalige liberalen en christen-democraten. Alleen de Franstalige socialisten, die in de verkiezingen voor het eerst voorbij werden gestreefd door de Franstalige liberalen, komen daar nu bij.

Na maanden van botsingen tussen Vlaamse en Franstalige politici, waren het de afgelopen dagen vooral de Franstaligen die onderling overhoop lagen. De liberaal Didier Reynders wilde niet in een regering stappen met Franstalige christen-democraten én socialisten.

Begin deze week liet Joëlle Milquet, de leider van de christen-democraten, weten voor de oppositie te kiezen. Daarop zei Elio Di Rupo, de leider van de socialisten, dat hij niet zonder Joëlle Milquet in een regering wilde. Ook de liberalen dreigden met de oppositie. Het leek wel Dallas, zei oud-premier Mark Eyskens, verwijzend naar de Amerikaanse soap uit de vorige eeuw. „Dallas met slechte acteurs.”

In de nieuwe regering zal de Vlaamse christen-democraat Yves Leterme, als vicepremier verantwoordelijk worden voor het vlottrekken van de staatshervorming. Nadat hij de voorbije maanden twee keer zijn ontslag indiende als formateur, krijgt hij dus een nieuwe kans. Als hij slaagt, kan hij straks alsnog premier worden.

Leterme heeft daarbij één voordeel: de interim-regering die de basis moet gaan leggen voor een definitieve regering, heeft nu ook de Franstalige socialisten (PS) meedoen, een tweederde meerderheid in het parlement. Die is noodzakelijk voor een staatshervorming. Als de coalitiepartijen het daarover eens worden, hebben ze dus geen steun meer nodig van de oppositie.

Maar Leterme heeft ook een nadeel: met de PS heeft hij er nu nog een partij bij die weinig voelt voor een grote staatshervorming. Madame Non, zoals Joëlle Milquet door de Vlaamse pers wordt genoemd, wordt straks wellicht gesteund door een Monsieur Non: PS-leider Elio Di Rupo.

Niemand, behalve hijzelf, die precies weet welk spel Verhofstadt speelt. In de verkiezingscampagne ging het er tussen hem en Leterme weinig zachtzinnig aan toe. Leterme raakte Verhofstadt tijdens een televisiedebat door naar hem te wijzen en zeggen: „Wie gelooft deze mensen nog?”

Het was vooral Leterme die de kiezers een staatshervorming beloofde. Hij zal straks een voordeel missen dat hij de afgelopen maanden wel had: het gevoel van urgentie, doordat het land zonder regering zat. Verhofstadt is straks niet langer demissionair.

Verhofstadt wil uiterlijk tot Pasen aanblijven. Maar wat doet hij als de problemen dan nog niet zijn opgelost? Naar zijn vakantiehuis in Toscane vertrekken, het land in crisis achterlatend? Of toch maar blijven? De druk om dat te voorkomen ligt straks vooral bij Leterme.

Yves Desmet, commentator van De Morgen: „Maar dat zien we dan wel weer, of Pasen 2008 de kruisiging dan wel de verrijzenis van Leterme I inluidt.”