Een documentaire die naar mensen kijkt

Fotograaf Sander Veeneman wil met zijn werk een verschil maken in de wereld.

Wat het oplevert? ,,Als je daarover nadenkt, kun je overal wel mee stoppen.”

Hij had de verkeerde naam, de verkeerde leeftijd en woonde in het verkeerde land. Maar na een half jaar research en zes weken rondreizen van dode sporen tot foute bewijzen vond fotograaf Sander Veeneman haar toch terug: de toen zesjarige Mozambikaanse vluchteling Liza João, die hij in 1993 in Malawi had gefotografeerd.

In de documentaire That’s Life, vanavond te zien bij de IKON, zoekt Veeneman haar op. Hij vraagt hoe Liza zichzelf ziet over tien jaar, als hij weer langs zou komen. Nuchter geeft ze antwoord: dan is ze waarschijnlijk dood. Malaria, diarree, zelfs verkoudheid vormen een levensgevaar. We zien de twintigjarige Liza en haar drie kinderen smullen van gegrilde veldmuizen.

Fotograaf en filmmaker Sander Veeneman (1962) reisde de halve wereld af om portretten en reportages te maken van mensen in ontwikkelingslanden. Hij publiceerde zijn fotoseries onder meer in Nieuwe Revu en Het Parool. Nu besloot hij drie kinderen die hij ooit voor de lens kreeg, op te sporen. Om te zien hoe het met hen zou gaan, of hun situatie beter was, hoe hun toekomst eruit ziet. Behalve Liza zocht en vond Veeneman het boksertje Mathlomola (nu 21) in een township van Johannesburg en indianenkind Rodolfo (nu 10) in het Peruaanse Amazonegebied.

„Vooral de foto van Liza is voor mij echt een icoon geworden voor armoede en honger wereldwijd”, zegt Veeneman. „Haar ogen stralen tegelijk kracht en droefheid uit.” Dat sloeg over op de bevolking van Mozambique. „Deze foto is een gedicht”, zegt de president van dat land in de film. Na een groots mediaoffensief wist het hele land af van de zoektocht naar Liza João, aldus Veeneman: „Ze groeide die weken uit tot een symbool van de ellendige geschiedenis van het land – ik had ineens de morele plicht om haar op te sporen.”

Wat bezielt hem om steeds op eigen initiatief het vliegtuig te pakken naar een rampgebied? „Ordinair voyeurisme. Ik wilde weten wat er aan de hand was in die landen waar zoveel vreselijk nieuws vandaan kwam. Vervolgens heb ik altijd gehoopt dat mijn foto’s een verschil zouden maken: dat de armoede zou afnemen, dat de hongersnood stopte. Naïef, natuurlijk.”

Veeneman besloot zijn foto’s te bundelen in een klein boekje, geïllustreerd met songteksten van U2’s Miss Sarajevo. „Een bewijs van mijn woede”, noemt hij het. Om gericht een ‘steen door de ruit’ te gooien stuurde hij 25.319 exemplaren naar invloedrijke mensen wereldwijd, onder wie 6.400 ministers, 176 regeringsleiders en honderd monarchen. Nog 1,6 miljoen exemplaren werden verspreid in Nederland. Het leverde bemoedigende reacties op, van onder anderen Tony Blair en Kofi Annan. Veeneman besloot verder te gaan en richtte zijn organisatie First8 op, „een visuele aanklacht tegen honger en armoede in de wereld”.

Sindsdien is de boodschap van Veeneman uitgedragen in een videoclip, waarvoor de foto’s tot driedimensionale beelden waren bewerkt, en verschenen affiches, tv-spotjes en advertenties van First8 in kranten en tijdschriften.

Wat het oplevert? „Als je daarover nadenkt, kun je overal wel mee stoppen.” Hij benadrukt dat hij geen hulpverlener is. „Ik ben fotograaf, de foto’s zijn mijn taal.” Met de documentaire hoopt hij mensen dieper te raken. „Ik vond het belangrijk om de mensen zelf aan het woord te laten. Dan heb je niet het idee dat je naar armoede kijkt, maar naar een mens.”

Meer ellende fotograferen ziet hij voorlopig even niet zitten. „Dan komen mijn foto’s weer in de krant, en dan?” Ideaal lijkt hem de combinatie van actievoeren en fotograferen, of films maken. „Ik wil me meer gaan concentreren op de effectiviteit van mijn foto’s: wat dat betreft ben ik afgedwaald, van fotograaf naar voornamelijk actievoerder.”

De documentaire vormt de afronding van de huidige campagne. „Het leek haast een teken toen ik in Peru, een paar uur voordat ik het vliegtuig nam, op gewelddadige wijze werd overvallen. Ik hoef even geen gevaar meer. Mijn volgende reis gaat naar Noord-Frankrijk. In een huisje, met mijn gezin.”

That’s Life, vanavond 22:50 uur, IKON, Ned 2. Meer informatie over de stichting op www.first8.org