Wij westerlingen zijn heel arm

Ze hebben een nieuwe leider in Zuid-Afrika: Jacob Zuma. „Een populist” wordt er steeds bij gezegd. En verdacht van mishandeling en verkrachting. Wat kan hij gaan doen voor Zuid-Afrika? Het journaal kon de problemen maar kort aanstippen, zoals bijna alle problemen op televisie maar kort worden aangestipt. Als je geen krant zou lezen maar alleen televisie zou kijken, kreeg je een heel raar wereldbeeld. Álle nieuws is onderhevig aan pieken en dalen in de belangstelling, maar op de televisie is dat wel heel erg aan de hand. Na de avond over Darfur een paar weken geleden, waarin een prijzenswaardige poging werd gedaan om ieders belangstelling te wekken voor wat daar gaande was, met werkelijk heel goede reportages en analyses, hoor of zie je er niets meer over. En dan ook echt niets. Is het daar opgehouden erg te zijn? Woont er niemand meer?

In januari begint de VPRO met een serie die Adriaan van Dis maakte in Zuid-Afrika. Ben daar benieuwd naar, zeker nu met Zuma, die een heel nieuw soort ANC-leider lijkt te zijn, niet langer een ingetogen intellectueel, maar een volksman. Niet dat Van Dis deze overwinning al meegenomen kan hebben, maar ongetwijfeld zie je dan eens wat anders van Zuid-Afrika dan wat je al weet. En wat je weet is vooral: aids en misdaad.

Gisteravond in Het zal je maar gebeuren weer een gruwelijk voorbeeld van het laatste. Het half Noorse, half Zuid-Afrikaanse meisje Nina vertelde over haar liefde voor en huwelijk met de half Nederlandse, half Zuid-Afrikaanse Mark. Ze waren heel verliefd, hun huwelijksdag in een mooi hotel buiten Pretoria was geweldig – er waren opnamen van. ’s Avonds laat gingen Mark en Nina naar hun kamer. Toen ze in bed lagen zei Mark: „Wat moet die vent met die zaklantaarn bij het raam?” „Dat is gewoon de bewaker,” zei Nina. Maar het was de bewaker niet en even later was Mark neergeschoten – het gaf helemaal geen knal, zei Nina, meer een zacht plofje, ‘pfff’. Dus het was een profi, die inbreker, netjes op alles voorbereid, met knaldemper en al. De man schoot nog eens, bijna in Nina’s hoofd, maar miste. Zij belde in blinde paniek haar eigen en Marks ouders en vroeg hen een ambulance te bellen en de politie te laten komen.

De ambulance kwam niet. Ze besloten ondanks de angst voor de moordenaar toch naar buiten te gaan en Mark zelf naar het ziekenhuis te brengen. Een kilometer voor ze er waren kwam de ziekenauto ze tegemoet. Mark ademde niet meer. En ondanks pogingen tot reanimatie ging hij dat ook niet meer doen.

Het was een verschrikkelijk verhaal. Maar je denkt ook aan Zuma. Zo’n moord is in Zuid-Afrika geen zeldzaam incident. Niet dat de EO iets in die trant wilde beweren, het ging gewoon om het verhaal, en uiteraard om Gods steun en hulp en glimlach daarbij.

Ook iets over Afrika, maar heel anders, zag je in Puberruil Xtra, waar nu pubers uit Nederland ruilen met leeftijdgenoten elders in de wereld. De Ethiopische Habtamu had geruild met Nederlandse Thom. Zo’n ruil lijkt bijna wreed. Thom heeft alles: school, geld om uit te gaan, ouders. „Hij heeft een héél comfortabel leven”, zegt Habtamu ’s avonds tegen zijn dagboekvideo. Hij raakt niet uitgepraat over de kansen die je in Nederland krijgt, wat je zou kunnen doen, hoe aardig iedereen is en hoe lekker de krentebollen zijn.

Dat dat voor hem een sprookjeswereld is, zie je overduidelijk als je Thom in Ethiopië ziet, bij de broer en zus van Habtamu. Ouders zijn er niet meer. Het zusje verzorgt de jongens. Ze zijn onbeschrijflijk arm, verdrietig om de dood van hun ouders en buitengewoon aardig en hartelijk. Thom kan weinig anders dan welgemeend „echt heel veel respect” betuigen. En Habtamu bekent tegen het eind aan zijn camera: „Ik voel me rot. Ik mis mijn broer en zus…maar ik wil eigenlijk niet terug”.

Het is dan wel interessant om een dominee in Het elfde uur te horen zeggen dat „wij”, rijke westerlingen, „veel armer” zijn dan „zij” in Afrika. Een hulpverleenster valt hem bij. Wij zijn veel armer.

Met z’n allen ruilen? Voorgoed?

Marjoleine de Vos