Wat een briljante tekst, dit dictee!

De NPS zendt vanavond het jaarlijkse Groot Dictee der Nederlandse Taal uit.

Zaterdag waren de opnames. Schrijver Christiaan Weijts deed mee.

Door Christiaan Weijts

De touringcarchauffeur van de Vlaamse dicteedeelnemers claxonneert net driewerf als ik mijn fiets stal bij het Binnenhof. Tien prominente BV’ers en tien door de voorronde van dagblad De Standaard geselecteerde Vlamingen stijgen uit. Hoewel ze opponeren tegen twee keer zoveel Nederlanders, wil de traditie dat onze zuiderburen frequenter gloriëren.

Hoe dat komt? Misschien omdat ze tijdens de busrit altijd straf repeteren, vermoedt Canvas’ vaste verslaggever Lieven Vandenhaute. Ook bij het welkomstdrankje in de Eerste Kamervestibule gaat de voorbereiding door. „Geitenbreier?” vang ik op. „En rijstebrij?”

Eén meisje, Nele Somers, is gedrapeerd met een lint: ‘Miss Belgium Beauty 2008’. Ze glimlacht professioneel voor de camera’s. Ook Daisy van Cauwenbergh, Mrs. Globe – de mooiste getrouwde vrouw van de wereld – is een ravissante verschijning.

„Jullie hebben jullie mooiste vrouwen afgevaardigd”, complimenteer ik schrijver Stefan Brijs. „En onze beste schrijvers!” riposteert deze fluks.

Het BN’ers-aandeel is eveneens gemêleerd. Holleeder-advocaat Jan-Hein Kuijpers verschijnt in een gestreept maatkostuum. Viola Holt oreert bij de rode-loperontvangst over tussen-n-problematiek. NOS-verslaggever Lex Runderkamp klessebest met weerman Gerrit Hiemstra en CDA-politica Mirjam Sterk parlevinkt met PvdA’er Klaas de Vries.

„Ik dacht dat jij veel langer was”, zegt Viola Holt tegen Nova-presentator Joost Karhof. „Dat dacht ik van jou ook.” „Tsja, televisie hè?”.

„Hoe bent u hier?” vragen twee rode wijn drinkende dames mij. „Volkskrant of Standaard?” Ik beken, ietwat evasief, bij de ‘prominenten’ te zijn ingedeeld, waarop ze verlekkerd voorover leunen: „Ja? Wie bént u dan?”

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is een jaarlijkse poppenkast, en daarbij horen geijkte rollen. De nar: vaste deelnemer Bart Chabot. De schoolmeester: presentator Philip Freriks. De koningin: juryvoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven.

Dan luidt de bel, denunciërend dat we naar boven mogen. Onderweg vallen woorden als ‘eindexamen’ en ‘middelbareschoolreünie’. Ik blijk als enige een bankje zonder buurman te hebben, en zit ook als enige op de rij helemaal achteraan.

Een medeprominent meldde zich ziek, verontschuldigt iemand van de regie zich. Het incommodeert mij allerminst. Het geeft me de kans ongegeneerd het banklaatje te inspecteren. Schrijver Erwin Mortier heeft hier eens een stapel officieel Eerste Kamerbriefpapier gekabast, als souvenir.

De giechelig-ironische stemming culmineert als Philip Freriks de promo’s opneemt. ‘Zullen we eerst het grapje doen?’ vraagt hij de regie, haast lascief. Hij doet het grapje: ‘Ja dank je wel Philip. Het is hier heel spannend in Den Haag. De deelnemers zitten er al helemaal klaar voor. Het Dictee is geschreven door Jan Wolkers. Zijn vrouw Karina, die hier elk moment kan binnenkomen, zal het voorlezen. Terug naar jou, Philip.’ Pas als hij het bisseert (‘ja, deze was beter’), begrijp ik het: Freriks zal woensdagavond vanuit het journaal quasi-live naar zichzelf overschakelen.

Als Karina Wolkers het dictee eerst voluit reciteert, is mijn eerste gedachte: wat een briljante tekst! En mijn tweede: het valt mee. Maar eenmaal schrijvend blijkt die schijn te bedriegen. Wolkers is er in geslaagd een tekst te concipiëren die ogenschijnlijk abstinent is, maar die blijkt te wemelen van addertjes onder het gras en twijfelgevallen (tussenstreepjes? hoofdletters? los of aan elkaar?).

Direct na afloop tekent zich een opvallend verschil tussen prominenten en publieksdeelnemers af. De laatsten haasten zich naar de garderobe om daar hun Groene Boekje uit de tas te pakken, de eersten snellen naar de buffetbar. Tv-ploegen peilen reacties. Voor Bart Chabot start nu pas het eigenlijke werk.

Ineens een panische mobiliteitsgolf onder de cameramensen: de West-Vlaamse politicus Geert Lambert – een imposant obese vent van minstens 120 kilo – heeft het ‘Miss Beauty’-lint van Nele Somers omgehangen gekregen.

Met tekenaar Dick Matena vertrek ik naar de rookruimte. „Soms zie ik in kranten nog gewoon hij wordt zonder -dt staan!” fulmineert een meneer die via de Volkskrant is geselecteerd.

Terug in de zaal, moet één stukje opnieuw. „We komen dan net uit een applaus”, zegt Freriks. Het stukje moet twee keer over. Vóór het eten had Freriks geopperd: „Normaal zit de auteur van het dictee hier. Dat is dit jaar Jan Wolkers, en dát kan dus niet meer...” Iets te frivool voor de eindredactie.

De winnaars worden bekend gemaakt, maar wie dat zijn, zult u vanavond pas zien. Beneden ligt namelijk voor iedereen naast de driedelige Van Dale ook een omerta-achtig epistel klaar, dat maant tot geheimhouding. Wees gerust: dit verslag is plotspoiler- en woordverraadvrij.