‘Meer integratie, meer kanker’

Weinig opleiding of alleen zijn maakt mensen duurder voor de gezondheidszorg. Hoogleraar Mackenback pleit voor meer preventie, en voor solidariteit.

Voor Johan Mackenbach, hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg aan het Erasmus MC, was het geen nieuws dat gescheiden mannen en vrouwen vaker dan gemiddeld naar de dokter of een andere hulpverlener gaan. „Scheiden kan tot serieuze gezondheidsproblemen leiden.” Maar dat daardoor de kosten voor hun gezondheidszorg anderhalf keer hoger zijn dan gemiddeld, dat verbaasde hem. „Het effect is groter dan ik dacht.”

Wat hem ook verbaasde: allochtonen – westers en niet-westers – zijn 15 procent duurder. Hij had gedacht dat het minder zou zijn, omdat nog wel eens wordt gedacht dat de gezondheidszorg voor hen minder toegankelijk is. „Maar dat valt kennelijk mee.” Ze komen alleen nog niet zo vaak bij de specialist. Al zou dat door hun vaak grotere gezondheidsproblemen wel gerechtvaardigd zijn. Mackenbach leidde in opdracht van het ministerie van VWS een studie naar sociale verschillen in gebruik en kosten van de gezondheidszorg.

Hoe komt het dat allochtonen en mensen met alleen basisschool minder vaak bij de specialist komen?

„Ik denk omdat hogeropgeleiden er beter in slagen om zich door de huisarts te laten doorverwijzen of die te passeren. Ik laat in het midden of dat goed of slecht is.”

Hoe weet u of mensen terecht gebruikmaken van de zorg?

„Wat mensen in ons onderzoek over hun gezondheid zeggen, vinden we meestal terug in de registraties over ziekte en sterfte in Nederland. Er is weinig vertekening. Het viel bijvoorbeeld op dat niet-westerse allochtonen minder kanker rapporteerden en meer diabetes. Dat klopt met de feiten.”

Neemt de huisarts klachten van allochtonen en mensen met alleen basisschool minder serieus?

„Daar gaat dit onderzoek niet over, maar het is duidelijk dat ze vaker gezondheidsproblemen hebben. Mensen met een lage sociaal-economische status hebben vaker hart- en vaatziekten, COPD en artrose. Ze gaan ook drie tot vier jaar eerder dood dan gemiddeld. Wat wel veel voorkomt: dat mensen met weinig opleiding de ernst van hun klachten niet goed inschatten. Ze maken zich soms veel te snel zorgen, of juist te laat.”

Hoe komt het dat onder allochtonen minder kanker voorkomt?

„Omdat veel vormen van kanker voortkomen uit westerse leefgewoonten en zij daar nog niet zo lang aan meedoen. Marokkaanse mannen roken minder. Turkse mannen roken meer, maar ze doen het nog niet zo lang. Marokkaanse en Turkse vrouwen beginnen nu ook later en minder kinderen te krijgen en ze geven minder borstvoeding. Dus zal borstkanker bij hen gaan toenemen. Hoe meer integratie, hoe meer kanker.”

En waarom meer diabetes?

„Dat zie je in alle rijke landen waar mensen zijn komen wonen die eerst in armoede leefden. Het is waarschijnlijk het compleet andere voedingspatroon, de geringere lichaamsbeweging. De hogere kosten die het met zich meebrengt zouden omlaag kunnen door de gezondheid van deze mensen naar het gemiddelde te brengen.”

Dus?

„Veel meer doen aan preventie, ook voor mensen met een lage sociaal-economische status. Pak het roken in achterstandsbuurten aan. Screen mensen op hoge bloeddruk, op hoog cholesterol en behandel ze. Zorg voor betere huisvesting, voor betere arbeidsomstandigheden. We kunnen er zo mee beginnen. De afgelopen jaren is er in de politiek weinig belangstelling voor geweest. Maar het komt met de plannen van minister Vogelaar gelukkig terug.”

Het kabinet kan in uw onderzoek een argument zien om nog meer in te zetten op het voorkomen van echtscheidingen.

„Het zou kunnen, maar ik weet niet of je daar huwelijken mee in stand houdt. Ik zie meer in programma’s voor mensen die net gescheiden zijn of van wie de partner is overleden. Begeleiding, voorlichting, ondersteuning bij het vinden van een nieuw evenwicht.”

Uw onderzoek laat zien hoe belangrijk ‘risicosolidariteit’ is. Kan het ook gelezen worden als een pleidooi voor mínder solidariteit?

„Nog steeds vinden heel veel mensen risicosolidariteit goed. Daar zit altruïsme bij, en welbegrepen eigenbelang: misschien ben ik volgend jaar zelf wel gescheiden. Misschien zullen mijn kinderen later niet zo goed opgeleid zijn als ik.”