Geen visie, wel de winnaar

Grote vraag is wat Zuma met Zuid-Afrika wil, als hij straks de macht overneemt.

Hij spreekt over strengere wetten en gratis onderwijs. Maar: „Ik heb geen visie.”

De aanhangers van Jacob Zuma werden beloond voor het harde werk van de afgelopen twee jaar. Ze stonden er, in weer en wind, elke dag dat hun favoriet voor de rechter moest verschijnen, op verdenking van verkrachting en corruptie. Afgelopen dagen zongen ze hun kelen schor in de tent van de 52ste nationale conferentie van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC. Ze vernederden de zittende president Mbeki, met gejoel en boegeroep. Ze jouwden zijn ministers uit tot aan de stoep van het stembureau, waarin gisteren werd besloten wie de partij de komende vijf jaar mag gaan leiden, en dus het land na de verkiezingen in 2009.

Zuma won. Ze noemden het een ‘tsunami’: 2.329 voor Zuma, 1.505 voor de zittende president Mbeki. De smeekbedes om ‘verandering’ werden verhoord. Maar welke verandering? Vraag de gedelegeerden naar de reden van hun steun aan Zuma en ze antwoorden: „Omdat Mbeki arrogant en afstandelijk is.” Of: „Omdat we willen dat een leider naar zijn partij luistert.’’ De stem voor Zuma was een stem tegen Mbeki, de leider met de verlopen houdbaarheidsdatum.

De Zuma-aanhang stemde met het hart. Mbeki deed in zijn laatste speech als partijleider een beroep op het hoofd, de ratio. Hij strooide met cijfers over de vooruitgang die er in de tien jaar onder zijn leiderschap is geboekt. Over de vier miljoen huizen die er werden gebouwd, de zeven miljoen mensen die stroom kregen en drinkwater. Over de explosieve groei van Afrika’s grootste economie, de buitenlandse investeringen, de wereldbeker voetbal, het internationale vertrouwen.

Mbeki werd niet afgerekend op zijn prestaties of zijn beleid. Hij moest gaan wegens gebrek aan charisma. „Het gaat hier toch niet over wie het beste kan dansen”, riep hij verschrikt in een interview met de Mail and Guardian. Zuma kon goed dansen, zag Zuid-Afrika elke keer als hij na afloop van weer een rechtszitting naar buiten liep en zijn lijflied Bring me my Machinegun inzette. De rechtszaken die hem politiek onschadelijk hadden moeten maken, werden een platform voor zijn politieke campagne. Zuma was slachtoffer van een politieke samenzwering en zijn aanhang geloofde het.

„Waar wil je het over hebben”, vroeg Zuma vorige week voor aanvang van een interview met deze krant over zijn visie over de toekomst van Zuid-Afrika. „Ik heb geen visie”, zei hij toen. „Mijn visie is de visie van het ANC.” Dat is een slogan die gemeengoed is binnen de regeringspartij. Maar Zuma’s voorgangers verbonden wel degelijk hun politieke erfenis aan duidelijk omlijnde ideeën. Mandela koos verzoening als zijn persoonlijk project. Thabo Mbeki lanceerde als vicepresident de idee van een Afrikaanse renaissance, in zijn dichterlijke speech ‘I am an African’.

„Maar dat hebben ze zelf niet verzonnen”, zei Zuma tijdens het interview in zijn geboortedorp. „Dat was beleid van de partij.” Dat klonk als een verontschuldiging voor het gebrek aan visie van de ongeschoolde Zuma.

Aan de vooravond van de conferentie reisde hij de wereld rond, om de ongerustheid in het buitenland over zijn eventuele aanstelling weg te nemen. Hij vloog naar India, Groot-Brittannië en Texas. Investeerders wilden van hem weten of hij de liberale koers van Mbeki, exportgericht en vriendelijk voor investeerders, zou omgooien. Die angst leeft binnen de zakenwereld, wegens de overweldigende steun die Zuma de afgelopen twee jaar kreeg van de vakbonden. „Ach, toen Mbeki in 1999 Mandela opvolgde, dacht iedereen ook dat hij een communist was”, verdedigde Zuma zich. Economisch beleid komt tenslotte niet uit zijn hoed, maar van de partij.

Maar Zuma beloofde op zijn vele reizen over het platteland wel „gratis onderwijs” voor iedereen. Hij zei er niet bij hoe hij dat denkt te gaan financieren. De zakenwereld is ongerust. De Financial Times suggereerde gisteren dat Zuma gratis onderwijs alleen kan betalen door de mijnen te nationaliseren.

Zuma wil met hardere hand de misdaad bestrijden, zei hij vorige week op een bijeenkomst op de Wits Universiteit in Johannesburg. „We zijn te soft, de wetten moeten bijten.” In Kaapstad beklaagde hij zich later over advocaten die verkrachters en moordenaars verdedigen. Dat hij zelf werd vrijgesproken van verkrachting van een seropositieve vrouw door het harde werk van zijn advocaten vergat hij voor het gemak.

Ironisch genoeg viel hij, waar hij kon, Mbeki’s aidsbeleid aan. Ook al gebruikte hij zelf geen condoom toen hij met een seropositieve vrouw het bed in dook. Ook al durfde hij als vicepresident (1999-2005) de visies van Mbeki nooit in twijfel te trekken.

Met de verkiezing van Jacob Zuma tot partijleider heeft Zuid- Afrika tot de volgende verkiezing in 2009, twee centra van de macht. Mbeki zal tot die tijd ernstig gewond als president van het land moeten doorstrompelen. Het geeft Jacob Zuma de tijd om na te denken wat hij eigenlijk met Zuid-Afrika zou willen als hij de macht over het land straks overneemt. Tenzij hij alsnog voor corruptie wordt aangeklaagd.