ANC kiest met het hart, niet met het verstand

Jacob Zuma werd gisteren met een grote meerderheid gekozen tot partijleider van het ANC, en zal in 2009 waarschijnlijk Thabo Mbeki opvolgen als president van Zuid-Afrika.

De campus van de Universiteit van Limpopo in het Zuid-Afrikaanse Polokwane stonk vanochtend als een kroeg de dag na een uit de hand gelopen feest. Tot diep in de nacht vierden gedelegeerden de overweldigende overwinning van Jacob Zuma, die gisteravond met meer dan 60 procent van de stemmen de zittende president en partijleider Thabo Mbeki vernederde. „De partij is weer terug bij het volk”, riepen de stemgerechtigde partijleden. Charisma won het van intellect, of zoals The Independent zei: „het hart won van het hoofd”.

Zuma’s overwinning is in de eerste plaats een overwinning voor de democratie in Zuid-Afrika, troostte de goedlachse minister van Veiligheidszaken Ronnie Kasrils zijn baas. „Het laat zien dat het ANC een organisatie is die debatteert en niet blindelings de leider volgt, zoals in veel landen om ons heen gebeurt.” Het was de week dat de regeringspartij in buurland Zimbabwe haar partijleider Robert Mugabe, 27 jaar aan de macht, zonder morren aanwees als lijsttrekker voor de volgende verkiezingen.

De aanhangers van Jacob Zuma werden beloond voor het harde werk van de afgelopen twee jaar. Ze stonden er, in weer en wind, elke dag dat hun favoriet voor de rechter moest verschijnen, op verdenking van verkrachting en corruptie. De afgelopen dagen zongen ze hun kelen schor in de tent van de 52ste nationale conferentie van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC. Hun smeekbedes om ‘verandering’ werden verhoord.

Maar welke verandering? Vraag de gedelegeerden naar de reden van hun steun aan Zuma en ze antwoorden: „omdat Mbeki arrogant en afstandelijk is”. „Omdat we willen dat een leider naar zijn partij luistert.” De stem voor Zuma was vooral een stem tegen Mbeki, die zijn politieke erfenis verspeelde door zich beschikbaar te stellen voor een derde termijn als partijleider.

De uitbundigheid over Mbeki’s nederlaag gisteravond maakte vanochtend plaats voor lichte paniek over het lot van partij en vaderland nu Zuma het heft in handen krijgt. De zwarte krant Sowetan sprak over „het begin van een nieuw en onzeker politiek tijdperk”. Het openbaar ministerie liet er een dag voor het begin van de conferentie geen misverstand over bestaan: hoe populair Jacob Zuma ook is bij zijn partij, het bewijsmateriaal voor een aanklacht van corruptie tegen hem stapelt zich op. Hij zou steekpenningen hebben ontvangen van Europese wapenbedrijven.

Terwijl de gedelegeerden in lange rijen voor de stembureaus stonden te wachten, sprak de secretaris van de partij, Kgalema Motlanthe, op een persconferentie zijn zorgen uit over die mogelijkheid. „Dat is zeer moeilijk voor het ANC om mee om te gaan”, zei Montlanthe. De verkiezing van Motlanthe tot vicepresident van het ANC gisteravond, zal in de toekomst wel eens belangrijker voor de partij kunnen blijken dan de benoeming van Zuma. Als Zuma wordt aangeklaagd, neemt de vriendelijke Motlanthe het over, hoewel ook hij wordt beticht van corruptie.

De gedelegeerden lieten zien zich niet bijster ongerust te maken over de aantijgingen tegen de mensen voor wie ze stemden. „Als Zuma wordt aangeklaagd, zal hij een boekje opendoen over al die andere leden die hebben geprofiteerd van de wapendeal.” Wat ze eigenlijk zeiden ter verdediging van Zuma is dat normen en waarden binnen de regeringspartij sowieso niet meer bestaan.

De strijd tussen Mbeki en Zuma werd gepresenteerd als een klassenstrijd. Mbeki vertegenwoordigde de partijleden die in Mercedessen op de conferentie arriveerden, de amaBenzi. Zuma was de man van het arme volk, dat met bussen kwam. De beurzen wachtten vanochtend nerveus op Zuma’s plannen voor ‘de armen’. Wat is het wisselgeld dat Zuma gaat betalen voor de overweldigende steun van de vakbonden en de linkse flank van de partij? De persconferentie waar iedereen vanochtend om 10 uur Nederlandse tijd op wachtte, werd afgelast.

„Ik heb geen visie”, zei hij afgelopen vrijdag in een interview met deze krant. „Mijn visie is de visie van het ANC.” Alles blijft bij het oude, verzekeren zijn woordvoerders, ook al beloofde Zuma op zijn vele reizen over het platteland wel „gratis onderwijs” voor iedereen. Hij zei er niet bij hoe hij dat wil financieren. De zakenwereld is ongerust. De Financial Times suggereerde gisteren dat Zuma gratis onderwijs alleen kan betalen door de mijnen te nationaliseren.

Zuma wil met hardere hand de misdaad in het land bestrijden, zei hij vorige week op een bijeenkomst op de Wits Universiteit in Johannesburg. „We zijn te soft, de wetten moeten bijten.” In Kaapstad beklaagde hij zich later over advocaten die verkrachters en moordenaars verdedigen. „Ze moeten aan onze kant staan, niet aan de kant van de criminelen.” Dat hij zelf werd vrijgesproken van verkrachting van een seropositieve vrouw door het harde werk van zijn advocaten vergat hij voor het gemak even.

Thabo Mbeki’s aidsbeleid was jarenlang niet uit te leggen. Mbeki ontkende de link tussen hiv en aids en liet zijn minister aidspatiënten aanraden knoflook en rode bieten te nemen, in plaats van aidsremmende medicijnen. Zuma is het daar niet mee oneens. „Knoflook is goed voor je”, zegt hij. „Maar het is geen alternatief.” Ironisch genoeg viel hij, waar hij kon, Mbeki’s aidsbeleid aan. Ook al gebruikte hij zelf geen condoom toen hij met een seropositieve vrouw het bed in dook. Ook al durfde hij als vicepresident (1999-2005) de visies van Mbeki nooit in twijfel te trekken.

Met de verkiezing van Jacob Zuma tot partijleider heeft Zuid-Afrika tot de volgende verkiezing in 2009 twee machtscentra. Thabo Mbeki zal tot die tijd ernstig gewond als president van het land moeten doorstrompelen. Het geeft Zuma de tijd om na te denken wat hij eigenlijk met Zuid-Afrika zou willen als hij de macht over het land straks overneemt.