Ambtenaar straks te vervolgen

De strafrechtelijke immuniteit voor de staat en leidinggevende ambtenaren wordt opgeheven. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer heeft overeenstemming bereikt met het CDA en de ChristenUnie over een initiatiefwetsvoorstel dat het mogelijk moet maken ambtenaren en overheidsorganen te vervolgen als ze bij de uitoefening van hun functie delicten plegen.

Daarmee is er voor het initiatiefwetsvoorstel dat de PvdA-fractie in 2005 indiende, een meerderheid in de Tweede Kamer. Volgens de indiener ervan, het Kamerlid Aleid Wolfsen, heeft ook minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) er inhoudelijk mee ingestemd.

De strafrechtelijke immuniteit van de staat en ambtenaren staat al meer dan tien jaar op de politieke agenda, nadat de Hoge Raad in 1996 oordeelde dat ambtenaren strafrechtelijke immuniteit genieten omdat ook de staat zelf niet kan worden vervolgd. Dat zogeheten Pikmeer-arrest werd in 1998 afgezwakt. Toen oordeelde de Hoge Raad dat die strafrechtelijke immuniteit alleen gold voor ambtenaren die exclusieve overheidstaken uitoefenen, zoals het afgeven van vergunningen.

Na de vuurwerkramp in Enschede (in 2000) en de nieuwjaarsbrand in Volendam (2001), toen bleek dat betrokken bestuursorganen en ambtenaren op voorhand niet strafrechtelijk konden worden vervolgd, kwamen er initiatieven van zowel toenmalig minister Donner (Justitie, CDA) en de PvdA om die strafrechtelijke immuniteit op te heffen. Donner kwam in 2005 met een wetsvoorstel dat het mogelijk moest maken ambtenaren te vervolgen.

Voor de PvdA was dat niet genoeg. De fractie kwam nagenoeg tegelijkertijd met het voorstel om ook de staat te kunnen vervolgen. Andere fracties, waaronder die van D66, VVD en het CDA, reageerden daar toen terughoudend op. „Het is nooit de staat die strafbare feiten pleegt, maar bestuurders of ambtenaren”, was de reactie van het CDA.

De PvdA-fractie heeft inmiddels het wetsvoorstel van Donner opgenomen in haar initiatiefwetsvoorstel en heeft daar nu wel steun voor gevonden. „Een overheid die regels stelt aan burgers en bedrijven, verliest aan geloofwaardigheid wanneer zij zelf voor het overtreden van die regels niet strafrechtelijk aansprakelijk gesteld zou kunnen worden”, aldus PvdA, CDA en ChristenUnie in een gezamenlijke verklaring.

Het oorspronkelijke PvdA-initiatief is nu ook mede ondertekend door de fracties van CDA en ChristenUnie. Alleen als een ambtenaar of overheidsorgaan „een feit begaat dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor uitvoering van een publieke taak die bij wettelijke taak is opgedragen” geldt nog strafrechtelijke immuniteit.