‘In Koran heeft geneesheer geen geslacht’

Patiënten mogen naar de arts van hun keuze gaan. Alleen als de situatie levensbedreigend is, zegt artsenorganisatie KNMG, moeten ze het doen met de beschikbare man of vrouw.

Dit is hoe het volgens artsenorganisatie KNMG zal gaan: een zwangere vrouw belt naar de afdeling gynaecologie. Ze wil op controle komen, het liefst bij een vrouwelijke gynaecoloog, omdat ze zich daar het prettigst bij voelt. De baliemedewerker in het ziekenhuis zal er niet heel moeilijk over doen. Net zo min als wanneer de zwangere vrouw het liefst door dokter A wordt gecontroleerd omdat haar vriendin hem zo kundig vond, of liever niet door dokter B., omdat ze daar ‘geen klik’ mee heeft.

Maar als alleen een mannelijke gynaecoloog dienst heeft, dan zou het personeel nog even kunnen rondbellen of elders een vrouwelijke arts dienst heeft. Anders moet de patiënt het ermee doen.

Het vandaag geformuleerde standpunt van de KNMG kwam tot stand na veel discussie en ingezonden brieven in het artsenblad Medisch Contact. De discussie begon dit voorjaar, toen in het Meander Ziekenhuis in Amersfoort de echtgenoot van een moslima uit Irak de mannelijke gynaecoloog uit de verloskamer zette.

Het islamitische geloof schrijft voor dat er geen fysiek contact mag zijn tussen mannen en vrouwen die geen bloedverwanten zijn van elkaar of die niet getrouwd zijn, zegt Marianne Vorthoren, beleidsmedewerker bij Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond. „Het is dus logisch dat moslims moeite hebben met een medische behandeling door iemand van het andere geslacht. Dat geldt overigens voor vrouwen én voor mannen. De ene moslim is daar pragmatischer in dan de andere.” Maar, zegt Marianne Vorthoren, nood breekt wet. Die regel geldt ook binnen de islam. „In geval van een acute medische situatie zou behandeling door een arts van het andere geslacht geen enkel probleem moeten zijn.”

Klopt, zegt hulpverlener Habib Noor Marwat vanuit Kabul. „Er is hier in Kabul een groot ziekenhuis speciaal voor zwangere vrouwen en vrouwen die gaan bevallen. De artsen zijn daar ook vrouw.” Voor het overige, zegt Noor Marwat, worden vrouwen én mannen door mannelijke artsen behandeld. „Om de eenvoudige reden dat er weinig vrouwelijke artsen zijn. Ik heb nooit gehoord dat dat een probleem is.” Voordeel is wel, zegt Noor Marwat, dat de Afghaanse artsen precies weten hoe vrouwen voelen in dat opzicht. „Ze zullen niet snel tegen een vrouw zeggen: doe je broek uit of zo.”

De geneesheer heeft geen geslacht, zegt Mustafa Aktas, gynaecoloog in het Medisch Centrum Rijnmond-Zuid (MCRZ) en van Turkse afkomst. „Moslims mogen zich laten behandelen door een mannelijke of een vrouwelijke arts, zo staat dat in de Koran.”

Vervolg Arts en keuze: pagina 3

Artsen mogen echtgenoot verwijderen

Hij behandelt veel Turkse vrouwen, met en zonder hoofddoek, die bij hem komen omdat ze het zo prettig vinden dat hij Turks spreekt. Dat hij een man is, vinden ze geen probleem. „In Turkije, toch een islamitisch land, is tachtig procent van de gynaecologen een man. Vrouwen worden daar dus bijna standaard door een man behandeld.” In het MCRZ mogen patiënten altijd aangeven dat ze een vrouwelijke gynaecoloog willen, zegt Aktas. „Die wens wordt gehonoreerd, maar dan kiezen wij de tijd. Als een vrouw hier in het weekend binnenkomt met weeën, dan gaan we niet vrouwelijke gynaecoloog van huis laten komen.”

Als het aan waarnemend chirurg Hans Emanuel uit Rotterdam had gelegen was het standpunt van de artsenorganisatie uitgesprokener geweest: tegen discriminatie. Hij spreekt van een ‘hellend vlak’. „Als patiënten nu officieel mogen vragen om een vrouwelijke arts, is de volgende stap dat ziekenhuizen 24 uur per dag een vrouwelijke arts beschikbaar moeten hebben”, zegt hij.

Sommige artsen zeggen dat de situatie in theorie nu goed omschreven is, maar dat er in de praktijk veel nuances zijn. Bij een zwangere vrouw is niet altijd duidelijk wat een spoedsituatie is en wat niet. Want moet een zwangere vrouw die op het punt staat te bevallen niet altíjd worden geholpen door de arts die dat het beste kan, of die het snelst ter plaatse kan zijn. Een barende vrouw naar een ander ziekenhuis vervoeren kan nooit goed zijn, zeggen zij.

Gynaecologen zijn blij met het standpunt. Ze weten dat bij een spoedgeval zoals in het Meander Medisch Centrum, nu het omgekeerde mogelijk is: artsen mogen de echtgenoot of een ander mannelijk familielid verwijderen.

Het is fijn, zegt voorzitter Ellen Everhardt van de Vereniging van Gynaecologen NVOG, dat mochten gynaecologen onverhoopt worden aangeklaagd, ze iets hebben om op terug te vallen.

Juridisch hebben gynaecologen een behandelovereenkomst met de aanstaande moeder, en niet met het ongeboren kind. Als de ouders niet meewerken, staan ze juridisch nu sterker om te doen wat ze moeten doen. Ze mogen handelen volgens professionele standaarden.

Gynaecologen moeten wel goed vooraf met hun patiënten bespreken dat ze niet altijd zelf mogen bepalen wie de bevalling begeleidt. Hulpverleners kunnen er wel rekening mee houden. Everhardt: „Als de patiënt de tijd bepaalt, bepalen wij de dokter”.

Lees het concept van de richtlijn van KNMG op nrc.nl/binnenland