Even op Frijns wachten is er na morgen niet meer bij

De commissie-Frijns komt morgen met het jaarlijkse rapport over behoorlijk ondernemingsbestuur. Dat betekent dat minister Bos daarna met concrete maatregelen moet komen.

Mensen met lage inkomens zien dat een topbestuurder 26 miljoen euro krijgt. Dat valt niet te verkopen, vindt de Tweede Kamer. Wat gaat de minister daaraan doen? Welke concrete maatregelen neemt hij om deze wantoestanden aan te pakken? Is de overheid niet veel te passief?

Minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) kreeg het de afgelopen maanden in de Tweede Kamer flink te verduren. Of het nu de Algemene Financiële Beschouwingen waren, een debat over topinkomens of een spoeddebat over de ‘vertrekpremie’ van ABN Amro-topman Rijkman Groenink – telkens als het ging om excessen bij beloningen van topmanagers drongen Kamerleden bij de minister van Financiën aan op actie.

„Buitenproportioneel” en „vervelend”, vond ook Bos het feit dat slecht presterende bestuurders goed beloond worden. Maar concrete maatregelen kon hij nog niet nemen.

„Ik wacht op Frijns”. „Het kabinet wil eerst advies aan de commissie-Frijns vragen”. „Zodra we een reactie op het rapport-Frijns geven, kom ik hier op terug”, reageerde Bos keer op keer.

Morgen is het zover. Dan komt de commissie onder leiding van Jean Frijns, oud-topman van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP), met aanbevelingen over excessieve beloningen voor bestuurders van ondernemingen. De aanbevelingen maken deel uit van de jaarlijkse evaluatie van Frijns over de zogenoemde Code Tabaksblat, een code voor goed ondernemingsbestuur (corporate governance). Deze code werd in 2004 ingevoerd om het machtsevenwicht in het bestuur van Nederlandse bedrijven te herstellen. Dat was noodzakelijk geworden door enkele grote internationale boekhoudschandalen eind jaren negentig zoals Enron en Worldcom in de Verenigde Staten en Ahold en KPNQwest in Nederland.

De internationale vertrouwenscrisis in de financiële wereld leidde in Amerika, Europa en Nederland tot aanscherping van toezicht. In de VS werden onder andere de regels voor accountants strenger. Nederland koos voor een gedragscode voor beursgenoteerde bedrijven met als doel meer openheid in de jaarrekening, betere verantwoording van de raad van commissarissen en een versterking van de zeggenschap en bescherming van aandeelhouders.

Maar naleving van de code stagneert. Hoewel de commissie-Frijns vorig jaar optimistisch was over naleving van de code, zijn de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) en het accountantsbureau Ernst & Young een stuk kritischer. Onderzoekers van Ernst & Young wezen er vorig jaar bijvoorbeeld op dat beursvennootschappen slechts verplicht zijn mee te delen waar ze afwijken van de code en waarom. Inspraak geven is niet nodig. Het bureau noemde het „teleurstellend” dat slechts bij vier ondernemingen door aandeelhouders is gestemd over afwijkingen van de code.

De code lijkt de stijging van topbeloningen niet te hebben getemperd. Numico-topman Jan Bennink was met de overname door het Franse Danone in één klap 80 miljoen euro rijker. Oud-minister Wijn van Economische Zaken deed een beroep op de aandeelhouders bij Nuon om het salaris van topman Van Halderen (700.000 euro) te matigen en Rijkman Groenink krijgt na de verkoop van ABN Amro 26 miljoen mee.

Nederlands grootste vakcentrale FNV noemde de Code Tabaksblat vorig jaar een ‘paard van Troje’. Door de publicatie van beloningen gaan bestuurders hogere beloningen eisen omdat ze niet willen achterblijven bij hun collega’s.

„Van de bedoeling van de commissie-Tabaksblat om de aandeelhouders de salarissen en bonussen van topmanagers in de hand te laten houden is niets terecht gekomen”, concludeerde Tweede Kamerlid Paul Kalma (PvdA) tijdens een Kamerdebat over de code in augustus. Volgens de FNV is de code te veel gericht op herstel van het vertrouwen van de kapitaalmarkt en te weinig op de werknemers van de onderneming.

Minister Bos heeft er geen geheim van gemaakt dat de positie van de werknemers wat hem betreft versterkt kan worden. Ook het gebrek aan relatie tussen beloning en prestatie noemde hij in het spoeddebat over vertrekpremies „ernstig”. Maar de marges voor concrete maatregelen zijn smal. De Code Tabaksblat is, net als in het Verenigd Koninkrijk, bewust gebaseerd op vrijwilligheid om ondernemers niet kopschuw te maken. Daar loopt ook zijn collega in buurland Duitsland tegenaan, waar volop gedebatteerd wordt over de 54 miljoen die Porsche-topman Wiedeking dit jaar verdiende.

Even op Frijns wachten is er na morgen niet meer bij. Als het rapport van de commissie op tafel ligt, moet Bos met concrete maatregelen komen.