Bond mag vrij verkeer diensten niet hinderen

Actievoerende vakbonden in Europa mogen het vrije verkeer van diensten alleen belemmeren wanneer dat strikt noodzakelijk is voor de bescherming van werknemers en de bestrijding van sociale dumping.

Dat heeft het Europees Hof van Justitie in Luxemburg vanmorgen bepaald naar aanleiding van een principieel arbeidsconflict in Zweden. Het arrest betekent een nederlaag voor de Zweedse vakbonden. Zij hebben volgens het Hof een te zwaar middel (blokkade) ingezet om een firma uit een ander EU-land te dwingen Zweedse loonafspraken over te nemen.

Het conflict gaat tussen het bouwbedrijf Laval uit Letland en twee Zweedse vakbonden van werknemers in de bouw. Laval verwierf in 2004, kort na toetreding van Letland tot de EU, een opdracht voor renovatie en uitbreiding van een school in Vaxholm in Zweden.

Het bedrijf wilde het werk laten verrichten door enkele tientallen Letten bij een Zweedse dochterfirma te detacheren. Maar Laval bereikte met de Zweedse bonden geen akkoord over hun loon. De bonden eisten onder meer een uurloon van 16 euro, Laval wilde niet verder gaan dan het Zweedse minimum van 12 euro.

De Zweedse bonden legden de bouw plat. Na enige tijd werd de Zweedse dochter van Laval failliet verklaard, waarop de Letten huiswaarts keerden. Het Letse bedrijf stapte naar de Zweedse rechter, die het Europees Hof de principiële vraag voorlegde: hoe ver mogen acties gaan in het belemmeren van het vrije dienstenverkeer?

In het ‘Zweedse model’ bepalen werkgevers en werknemers in centraal overleg de arbeidsvoorwaarden, gevolgd door decentrale invulling. De bonden eisten dat Laval zich zou houden aan de uitkomst daarvan. Maar volgens het Hof is dit model zó informeel, dat het voor buitenstaanders moeilijk toegankelijk is en protectionistisch kan uitwerken, zeker wanneer bonden de naleving van nationale afspraken proberen af te dwingen met blokkadeacties.

Collectief actievoeren is een erkend grondrecht, aldus het Hof. Maar dat ontslaat vakbonden niet van de plicht rekening te houden met het recht op vrij verkeer van diensten in de EU.

Lees de uitspraak via nrc.nl/economie