Wie de clan voorspoed brengt, kan ook een land leiden

Anders dan Thabo Mbeki, verloochent Jacob Zuma zijn geboortegrond niet.

Als het nodig is om de geesten te verzoenen, ruilt hij zijn pak voor een luipaardvel.

Jacob Zuma móest terugkomen naar zijn geboortegrond. Zijn drukke agenda, het belangrijke partijcongres en de hevige machtsstrijd binnen het ANC ten spijt. De traditionele genezer, de sangoma, had gedroomd over een ceremonie, hier in de gifgroene heuvels van de Zuid-Afrikaanse plattelandsprovincie KwaZulu Natal, de geboorteplaats van de Zuma-clans. „De voorouders zijn boos”, zegt sangoma Felicity. „Er gaan mensen dood in onze omgeving, er dreigt onheil. Er staat een gure wind. De geesten moeten verzoend worden.”

En dus kwam Jacob, in drie gitzwarte terreinwagens vol bodyguards, naar dit dorp van rieten hutten, koeienstront en modderpaden. Hij ruilde zijn pak in voor een luipaardenhuid over zijn schouders en blote borst, een luipaardenstaart om zijn hoofd, een speer en een schild in z’n hand.

Samen met zijn zoon, de chief in deze vallei, inspecteert hij de 150 halfnaakte maagden uit het dorp. Ze zingen en stampen op de grond, met kralen om hun enkels. Met de honderden Zuma’s die in deze vallei wonen, trekken de meisjes naar de rivier, Jacob Zuma met zijn zoon op kop. Uit de verte lijkt de stoet op een kruipende slang in het gras. In de rivier wassen ze de koeien en slachten ze het vee, tot het modderwater rood kleurt. Zo verzoeken de Zuma’s de goden om betere tijden, voorspoed voor de hele clan.

Dit is het andere leven van Jacob Zuma, de grote favoriet als nieuwe leider van regeringspartij ANC. De partij, oppermachtig in het parlement, kiest een nieuwe leider voor zichzelf, maar eigenlijk voor het hele volk. Zuma en Thabo Mbeki, de zittende president en partijleider, zijn de enige overgebleven serieuze kandidaten. Een ruime meerderheid van de 4.000 stemgerechtigde leden nomineerde in de aanloop van het partijcongres Zuma.

Ondanks, of misschien dankzij de twee omstreden rechtszaken van de afgelopen jaren. Zuma werd beschuldigd van verkrachting van een seropositieve vrouw – en vrijgesproken. Nog steeds dreigt hij te worden vervolgd wegens corruptie.

Maar wat er in Johannesburg en Pretoria ook met hem gebeurt, de oude Zulu-gebruiken, het contact met de geboortegrond, zijn een eerste prioriteit, vertelt hij in zijn kraal in Nkandla. „Mijn wortels liggen bij deze mensen. Je kunt mijn liefde voor Zuid-Afrika afmeten aan de liefde die ik voel voor Nkandla. Want je kunt niet van je land houden zonder van je geboortegrond te houden. Je moet ergens vandaan komen, je moet ergens mee verbonden zijn.”

Die woorden kiest Zuma zorgvuldig. Zijn rivaal in de strijd om het leiderschap, Mbeki, is in de woorden van een net verschenen biografie over de president ‘niet verbonden, losgekoppeld’. Mbeki gaat nooit terug naar zijn geboortegrond, woont geen ceremonies bij, heeft eigenlijk geen thuis. Hij is niet eens besneden, een groot stigma in de cultuur waar de president vandaan komt. Hij is losgeraakt van zijn mensen. Zijn thuis is een vliegtuig, een hotel.

De ongeschoolde Zuma presenteert zich als een man van het volk. Een leider met verplichtingen aan zijn eigen volk. Kijk maar rond in Nkandla. Hij bouwde er een middelbare school voor drieduizend kinderen, en huizen voor zijn twee vrouwen, zijn broers, kinderen en kleinkinderen. „Hij is een probleemoplosser”, zegt zijn broer Michael dankbaar. Zuid-Afrikaanse media beweren al jaren dat Zuma zijn dorp hielp met steekpenningen, geregeld door zijn financieel adviseur die momenteel een celstraf van 15 jaar uitzit. Het openbaar ministerie dreigt Zuma al zeven jaar ervoor aan te klagen, maar heeft de formele aanklacht nog altijd niet rond.

Bent u niet bang dat die corruptiebeschuldigingen altijd als een donkere wolk boven u blijven hangen?

„Dat is het probleem. Het hangt al zeven jaar boven mijn hoofd en ik weet niet waarom. Ik heb nog steeds niet kunnen reageren op de beschuldigingen, ik wacht maar op de dag dat ik voor de rechter wordt gedaagd. Toen mijn financieel adviseur werd veroordeeld heeft het staatshoofd (Mbeki, red.) me ontslagen als vicepresident. Maar iemand is toch onschuldig tot het tegendeel is bewezen?”

Als uw financieel adviseur vastzit omdat hij u geld heeft gegeven, waarom zou u als ontvanger niet voor de rechter moeten verschijnen?

„Als dat zo zou zijn, waarom hebben ze ons dan niet samen berecht? Ze hebben nog steeds de aanklacht niet rond, en blijven me bedreigen.”

Wat kan er beter in Zuid-Afrika?

„De dingen gaan best goed. We hebben een degelijk economisch beleid, maar het is niet perfect.”

U heeft veel steun gekregen van de vakbonden en de communistische partij. Er zijn mensen die bang zijn dat u het economisch beleid naar hun wensen zal moeten aanpassen.

„Maar het is niet voor het eerst dat ze dat zeggen. Toen Mandela opstapte (in 1999) en Mbeki hem opvolgde, zeiden heel veel mensen dat hij een communist was. Omdat mensen de tradities van het ANC niet begrijpen. Mandela had zijn eigen beleid niet, en Mbeki ook niet. Het is ANC-beleid.”

Denkt u dat het aidsbeleid de afgelopen jaren goed is geweest?

„Niks mis mee. We hebben een van de beste programma’s ter wereld. Misschien hebben we niet overal de juiste nadruk op gelegd.”

Kunt u geloofwaardig over dit onderwerp spreken, na de verkrachtingszaak waarbij u toegaf geen condooms te hebben gebruikt bij seks met een seropositieve vrouw?

„Ik heb na het proces ook over aids gesproken. Tegen de jeugd. Tegen iedereen. Dat heb ik gedaan.”

Denkt u dat u geloofwaardig bent?

„Hoe kan ik niet geloofwaardig zijn? Ik heb geen aids. Mensen hebben aids omdat ze geen condooms gebruikten. Als ze een condoom hadden gebruikt, dan hadden ze geen aids gehad.”

Als u tot leider van het ANC wordt gekozen, moet u tot de verkiezingen in 2009 samenwerken met president Mbeki. Kan dat?

„Een week nadat hij me had ontslagen, werkte ik alweer met hem samen. Ik ben niet boos. Ik had boos moeten zijn op de Afrikaners die de apartheid uitoefenden hier – en die me tien jaar in de gevangenis zetten. Maar zo zit ik niet in elkaar.”