‘Probleemjeugd verschilt niet zo van delinquent’

Een nieuwe wet moet voorkomen dat jongeren zonder strafblad in een cel belanden. Maar, zeggen kenners, de jeugdzorg heeft al genoeg wachtlijsten.

De 15-jarige tienermoeder uit Almere is vrij. Zestien dagen zat ze in een cel nadat de politie het lijkje van haar net voldragen baby had gevonden. Het meisje zegt dat zij niet wist dat ze zwanger was. De rechter-commissaris wees inbewaringstelling af. Maar de kinderrechter plaatste haar uit huis. Ze werd opgesloten tussen veroordeelde jeugdcriminelen, wegens gebrek aan opvang elders.

Het meisje is een van de 4.000 jongeren die elk jaar in een van de veertien Nederlandse jeugdgevangenissen belanden zonder dat ze ergens voor veroordeeld zijn. Zij kunnen niet meer thuis wonen, wegens hoog oplopende ruzies, maar stuiten bij de gewone jeugdzorg op een wachtlijst. De overige 4.000 jongeren in de jeugdgevangenis hebben wel straf.

De Tweede Kamer wil dit niet meer; vanaf 1 januari moeten jongeren die geen straf hebben niet in een cel belanden maar in een gesloten jeugdinstelling waar ze een behandeling krijgen. Morgen praat de Eerste Kamer erover.

Probleem is alleen dat er vooralsnog maar 769 plekken zijn in die gesloten instellingen. Ook voor de open jeugdtehuizen met een iets minder streng regime bestaan wachtlijsten. En crisisplekken – waar een kind tijdelijk wordt opgevangen – zijn er ook te weinig. Kinderrechters vinden dan ook dat het Rijk beter kan investeren in de „doorstroming” in de jeugdzorg. Kinderrechter Jolande Calkoen, hun woordvoerder, hoopt dat de splitsingsoperatie waartoe „onder grote maatschappelijke druk” is besloten, alsnog „zonder al te veel gezichtsverlies” kan worden afgeblazen.

Volgens Calkoen is de nieuwe scheiding bovendien „een kunstmatige”: 80 procent van de kinderen die zonder veroordeling in de gevangenis zitten, is ook met de politie in contact geweest. Minister Rouvoet (Jeugd en Gezin, CU) zegt dat ook. „Veel civielrechtelijk geplaatsten hebben vermoedelijk wel strafbare feiten begaan, maar zijn door toeval niet opgepakt”, schrijft hij op zijn website. „Ze vertonen ook agressief en antisociaal gedrag.”

Vanaf volgend jaar vallen de gedetineerden die niet veroordeeld zijn, niet meer onder minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) maar onder Rouvoet. Hiervoor wordt de komende drie jaar 250 miljoen euro overgeheveld van het ministerie van Justitie naar VWS/Jeugd en Gezin. Voor nieuwe gesloten plekken is volgend jaar 33 miljoen euro beschikbaar.

De Zuid-Hollandse jeugdzorginstelling Horizon mocht van het rijk al experimenteren met een zorgvoorziening waar jongeren opgesloten kúnnen worden. Directeur Hans du Prie is enthousiast maar vreest ook dat gesloten jeugdzorg voorzieningen „net gevangenissen” worden. De inspectie liet hem onlangs weten dat zijn instelling onvoldoende beveiligd was om ontsnappingen te voorkomen. Waarop Du Prie zei: „Dat klopt, wij willen geen bajes zijn.”

Vanaf januari hoeft justitie niet langer probleemjongeren in aparte ‘boevenbusjes’ te vervoeren. Die kinderen vallen dan onder Jeugd en Gezin. Kinderrechters vrezen voor de gevolgen: zij zullen door hun ouders of hun voogd vervoerd moeten worden. Ook Bart Groeneweg van de Bureaus Jeugdzorg in Zuid-Holland zegt: „Hoe gaan we dat in hemelsnaam regelen?” Het ministerie van Jeugd en Gezin laat weten dat in geval van nood nog altijd een busje van justitie gehuurd kan worden.

Uit prognoses blijkt dat er tot 2010 behoefte zal zijn aan 1.375 gesloten jeugdzorgplekken. Vijf jeugdgevangenissen zullen zich in twee jaar omvormen tot jeugdzorginstelling. Er komen 350 gesloten jeugdzorgplekken bij. In de overgangsperiode mogen jongeren nog in een cel geplaatst worden. De eerste jongeren die uit de gevangenissen worden gehaald, zijn de meest kwetsbare: kinderen jonger dan 12 jaar.