Duurzame energie weg voor kolen

Milieuvriendelijke warmte-krachtkoppeling dreigt het loodje te leggen door de bouw van nieuwe centrales op de Maasvlakte, waarschuwen Nico van Ruiten en Mirjam de Rijk.

Nieuwe kolencentrales dreigen duurzame energie van het Nederlandse elektriciteitsnet te verdringen. Alle beschikbare capaciteit van het hoogspanningsnet wordt geclaimd voor nieuwe kolen- en gascentrales. Daardoor kunnen windmolenparken en de efficiënt op te wekken stroom van tuinders in het Westland niet aangesloten worden. Deze laatsten dreigen in 2009 zelfs afgesloten te worden om ruimte te maken voor een nieuwe elektriciteitscentrale.

Nederland is voor het halen van de klimaatdoelen sterk afhankelijk van uitbreiding van windmolenparken en toepassing van Warmte Kracht Koppeling (WKK). Met WKK worden warmte en elektriciteit gelijktijdig geproduceerd, hetgeen veel efficiënter is dan afzonderlijke productie van warmte of elektriciteit. In het Westland alleen al staat voor 500 megawatt aan WKK opgesteld. Het is uit te breiden tot 700 megawatt.

Juist nu we voor het klimaat belangrijke stappen moeten zetten, zegt netwerkbeheerder Tennet hiervoor de komende tien jaar geen capaciteit te hebben. Alle capaciteit van Tennet is al vergeven aan nog te bouwen nieuwe centrales, met name kolencentrales die veel CO2 uitstoten. Bij kolencentrales gaat het om eenheden van circa 1000 megawatt.

De haalbaarheid van de plannen voor duurzame energie staat of valt met de mogelijkheid om de stroom via het netwerk aan de consument te kunnen leveren. Uitbreidingen van het hoogspanningsnet duren volgens Tennet ongeveer 10 jaar. Nieuwe klimaatvriendelijke projecten van tuinders, wind- en zonexploitanten worden daardoor nu al in een aantal regio’s (Noord-Nederland, Westland, Zeeland en de Flevopolder) geblokkeerd. Deze olievlek zal zich zonder ingrijpen over heel Nederland verspreiden.

De Westlandse tuinders mogen eind 2009 hun elektriciteit niet meer leveren aan het hoogspanningsnet om voorrang te geven aan de eerste van een serie nieuwe elektriciteitscentrales op de Maasvlakte. Dat is nadelig voor het klimaat. De tuinders produceren elektriciteit voor circa 700.000 huishoudens, met een CO2-uitstoot die de helft lager ligt dan een moderne kolencentrale. De vrijkomende warmte en CO2 worden benut voor de groei van groenten, bloemen en planten.

Juist nu hard ingezet wordt op meer windenergie is er behoefte aan uiterst flexibele producenten van elektriciteit die momenten van weinig aanbod van windenergie kunnen opvangen. De WKK’s in de glastuinbouw kunnen die rol flexibel en efficiënt vervullen, doordat de productie snel kan worden afgestemd op de vraag. Bij WKK worden warmte en elektriciteit tegelijk geproduceerd, maar de warmte kan, indien nodig, in grote geïsoleerde vaten water een etmaal opgeslagen.

Zonder ingrijpen van de overheid dreigt een groot deel van de duurzame elektriciteitsopwekking minstens 10 jaar geblokkeerd te worden. Het kabinet kan dit voorkomen door op korte termijn twee maatregelen te nemen.

Allereerst dient het de Elektriciteitswet aan te passen zodat duurzame en CO2-efficiënte energiebronnen voorrang krijgen bij aansluiting op het elektriciteitsnetwerk boven fossiel gestookte centrales. Dit moet ook gelden voor reeds getekende aansluitovereenkomsten voor elektriciteitscentrales die nog niet gebouwd zijn.

Ten tweede kan het de CO2-rechten voor nieuwe (kolen)centrales beprijzen, bijvoorbeeld door het veilen in plaats van gratis weggeven van deze rechten. Zo wordt het voor energiebedrijven veel aantrekkelijker om efficiënt opgewekte elektriciteit aan te bieden in plaats van kolenstroom. Nu politiek en overheid zich zo duidelijk uitspreken vóór een efficiënte en duurzame elektriciteitsproductie dienen ze er ook voor te zorgen dat producenten die elektriciteit daadwerkelijk kunnen leveren.

Nico van Ruiten is voorzitter van LTO Glaskracht Nederland en Coöperatie WKK Glastuinbouw. Mirjam de Rijk is directeur van Stichting Natuur en Milieu.