Wilde groei

Je hoogbegaafde kind in een plusklas. In de ene gemeente mag het, in de andere niet. Derk Walters

Het begon al in groep 1. Jordy was druk, hij hing de clown uit en was moeilijk te corrigeren. Toen werd bij zijn oudere zus hoogbegaafdheid vastgesteld. “Daarmee viel alles op z’n plek”, vertelt zijn moeder May Nellen. Ook bij Jordy werd een ‘ontwikkelingsvoorsprong’ geconstateerd – kinderen onder de zes jaar heten nog niet hoogbegaafd.

Dat jaar mocht Jordy versneld naar groep 3. Nellen: “Het werd een ander kind. Hij luisterde weer.” Maar het effect was tijdelijk. Na een tijdje begon hij zich weer te vervelen. Nellen besloot Jordy naar een plusklas in Houten te sturen, in overleg met zijn school. Een jaar later richtte ze zelf een plusklas op, in haar woonplaats Maarssen. Jordy bezocht één ochtend in de week de speciale les voor hoogbegaafden.

Dat heeft Nellen nu een strafblad opgeleverd. Ze had afspraken gemaakt met school, de gemeente en de Inspectie van het Onderwijs, maar de leerplichtambtenaar oordeelde anders. De kantonrechter in Utrecht veroordeelde Nellen vorige week tot een voorwaardelijke boete, wegens overtreding van de Leerplichtwet.

De schattingen lopen uiteen – “ten minste tweehonderd” tot “duizenden” leerlingen in Nederland bevinden zich in dezelfde situatie als Jordy. Ze bezoeken één of meer dagdelen in de week een plusklas van een commercieel bureau. Volgens hun ouders biedt de eigenlijke school niet de aandacht die hun hoogbegaafde kind nodig heeft. In de plusklas, zegt Nellen, kon Jordy een film maken. Of het heelal bestuderen. Of een robot ontwerpen. In elk geval zijn eigen interesses volgen.

toestemming

Volgens projectleider Nora Steenbergen van het Landelijk Informatiepunt (Hoog)begaafdheid Primair Onderwijs, dat gevestigd is bij SLO (Stichting Leerplanontwikkeling), zijn de regels voor een plusklas helder. Als een leerling onder schooltijd naar een plusklas gaat, moet er toestemming zijn van de school van het kind. Er mag van ouders geen verplichte bijdrage worden verlangd en de leerlingen moeten worden begeleid door bevoegde leerkrachten.

Tot nu toe houden de officiële instanties niet goed bij wat er gebeurt met de commerciële plusklassen. De Inspectie van het Onderwijs kent het probleem, zegt een woordvoerder, maar weet niet om hoeveel leerlingen het gaat. Ook het ministerie van Onderwijs houdt het probleem “in de gaten”. Maar het is niet duidelijk of ook andere ouders de wet overtreden.

De Tweede Kamer debatteert in het voorjaar 2008 over hoogbegaafdheid. Parlementariër Arie Slob heeft afgelopen week, bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van Onderwijs in de Kamer vast aan staatssecretaris Dijksma gevraagd om de omvang en de oorzaak van het probleem in kaart te brengen. De bewindsvrouw laat de kwestie onderzoeken door de Inspectie.

opheffen

Eleonoor van Gerven, schoolbegeleider op het gebied van hoogbegaafdheid, zegt stellig dat de commerciële plusklassen “moeten worden opgeheven”. Het is een taak van de school, zegt zij, om “passend onderwijs” te leveren, ook aan hoogbegaafden.

Particuliere plusklassen hebben vaak een financieringsprobleem, waardoor een geldelijke bijdrage van ouders nodig is. Maar onderwijs voor kinderen tussen 4 en 16 jaar is gratis in Nederland. Ouders van hoogbegaafde kinderen mogen dan ook niet worden gedwongen om wél voor het onderwijs te betalen.

Lerares Willeke van der Molen is ‘specialist in gifted education’: ze volgde een opleiding aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze runt plusklassen in Leiden en in Vijfhuizen. Volgens haar is Leiden een van de weinige gemeenten die ouders van hoogbegaafde kinderen financieel ondersteunt. “Als wij in Vijfhuizen een kind binnenkrijgen voor wie geen enkele financiering kan worden gevonden, betalen we het uit eigen zak.”

Zodra het inspectierapport er is, zal de politiek zich buigen over de plusklassen. Ze kunnen worden verboden, of de wetgeving kan worden aangepast. In elk geval zijn voor- en tegenstanders van de particuliere plusklassen het erover eens dat er ‘iets’ moet gebeuren rond de hoogbegaafden. Onderwijzers zijn lang niet altijd even bekwaam in het herkennen van hoogbegaafdheid bij kinderen, en kunnen er evenmin altijd adequaat mee omgaan. Steenbergen vindt om die reden dat leraren moeten worden nageschoold en dat de pabo’s meer aandacht moeten besteden aan deze vaardigheden. “De commerciële plusklassen kunnen, als ze aan de eisen voldoen, mogelijk worden gelegitimeerd door hen te liëren aan scholen”, zegt zij. Op dit moment biedt naar schatting vijf procent van de basisscholen zelf al een plusklas aan, al dan niet in samenwerking met andere scholen.

onder 130

Volgens initiator Jan Hendrickx van de eerste ‘Leonardoschool’ voor hoogbegaafden in Venlo is apart onderwijs de beste oplossing voor kinderen met een IQ van boven de 130. “Kinderen die net onder de 130 zitten, kunnen volstaan met verrijkte lessen of met plusklassen. Ik snap best dat een plusklas zich aan de wet moet houden, maar ik begrijp ook heel goed dat ouders hun kind erheen sturen. Je moet wat als de gewone school geen goed aanbod heeft.”

Ook volgens Van der Molen gaat het bij de hoogbegaafde kinderen niet uitsluitend om verrijkte lesstof. Het gaat ook om het samenzijn, zegt de plusklaslerares. “Hier komen ze kinderen tegen die net als zij ‘anders’ zijn. Al moeten ze er soms aan wennen dat ze niet meer de slimste van de klas zijn.”

Nellen is in afwachting van de rechtszaak gestopt met haar eigen plusklas. Maar ze beschouwt het lesgeven aan hoogbegaafde kinderen als haar beroep – ook zij volgt de opleiding ‘specialist in gifted education’. Ze hoopt dat de basisscholen in Maarssen bereid zijn om haar kennis ‘in te kopen’.

Jordy zit inmiddels in groep 8 van zijn basisschool. Hij krijgt wat extra ondersteuning, maar het is nog onduidelijk of de school hem die aandacht kan blijven geven. De plusklas was “leuker”, vindt Jordy. “Daar kreeg ik Chinees.”