Goudvisvrouw lokt mannetje met stoffen uit urine

Vrouwelijke goudvissen (Carassius auratus) die zojuist eitjes hebben gelegd scheiden via hun urine seksuele lokstoffen uit om mannetjes over te halen de eitjes te bevruchten. Hun gedrag doet denken aan dat van een loopse hond. Dat concludeert een Amerikaans onderzoekersduo van het Department of Fisheries, Wildlife & Conservation Biology van de Universiteit van Minnesota (Animal Behaviour, november).

Wetenschappers identificeerden de laatste jaren al diverse seksuele feromonen van goudvissen. De onderzoekers betitelden ze als lokstof vanwege hun verwantschap met lokstoffen van andere gewervelde dieren, en omdat ze de aandacht van het andere geslacht trekken. Tegelijkertijd bleef de mogelijkheid bestaan dat ze niet meer waren dan een bijproduct van de voortplantingsprocessen in het goudvissenlijf. Die zouden min of meer bij toeval via normale urinelozingen – vissen drinken, dus ze plassen ook – in de leefomgeving terecht komen.

Een duo Amerikaanse onderzoekers heeft het nu nader onderzocht. Eerst brachten ze de urinelozingen in kaart bij op dat moment seksueel ontvankelijke vrouwtjes die werden geplaatst bij een seksueel actief mannetje, een inactief mannetje, een vrouwtje of geen enkele andere dier. Het duo merkte dat zulke vrouwtjes vaker urineerden waneer ze bij mannetjes geplaatst werden, maar niet bij vrouwtjes.

In de zo natuurgetrouw mogelijk nagebootste omgeving bleek ook dat de vrouwtjes op één moment op topvermogen lijken te plassen: wanneer zij oprijzen uit hun pas afgezette kuit. Het kon haast niet anders of hier wordt urine ingezet als sterk attractief lokkertje. Een tweede experiment bevestigde dat. Mannetjes lieten zich ook door de onderzoekers die verfijnd urinestaaltjes of een geïsoleerd feromoon uitzetten feilloos naar bepaalde plekken leiden.

Waarschijnlijk controleren ook veel andere vissen hun verspreiden van in ieder geval prostaglandine feromonen. Het zo adverteren van hun conditie en locatie, desnoods in troebel water, is mogelijk een vroege stap in de evolutie van chemische communicatie. Frans van der Helm