De Grote Verongelijkte

Veel mensen vonden het jammer dat Magnus Carlsen en Sergei Karjakin in de halve finales van het World Cup toernooi in Chanty-Mansisk werden uitgeschakeld. Een kinderkruistocht voor het wereldkampioenschap, dat spreekt ons aan. Met de mensen die nu de finale spelen, Gata Kamsky en Alexei Shirov, kunnen we overigens ook vrede hebben. Ze hebben een groot verleden en misschien ook weer een grote toekomst.

Wat is de beste leeftijd voor een schaker? In het boek Tante Julia en meneer de schrijver van Mario Vargas Llosa komt een figuur voor die altijd met overtuiging spreekt over ‘50 jaar, de beste leeftijd voor de man’. Als het voor hem al opging, bij de schakers gaat het beslist niet op. Wel krijg je, als je kijkt naar de mensen die nu nog bij het wereldkampioenschap betrokken zijn, de indruk dat de beste schakersleeftijd na het dertigste jaar is.

Er is een bijna bijbelse opsomming nodig om het verdere verloop van de strijd om het wereldkampioenschap te schetsen. ‘En Kamsky speelt tegen Shirov en van hen speelt de winnaar tegen Topalov en van hen dan speelt één tegen Anand of Kramnik.’

Gata Kamsky was ook een vroegrijp kind. In 1991, toen hij 17 jaar was, speelde hij in het supertoernooi in Linares, waar zijn vader Roestam Kasparov beschuldigde dat die zoon Gata met een glas sinaasappelsap had willen vergiftigen. Het was maar een van de vele incidenten rond de Kamsky’s. Een ander deed zich in 1994 voor, ook in Linares, toen Nigel Short bij de politie aangifte deed van een doodsbedreiging door vader Roestam. Gata zelf kon er steeds weinig aan doen.

Nadat hij in 1996 een match om het wereldkampioenschap van Karpov had verloren trok hij zich terug uit de schaakwereld. Toen hij in 2004 terugkwam was zijn vader van het toneel verdwenen en Gata in zijn eentje bleek een vriendelijk en uiterst correct mens.

Alexei Shirov speelde in het verleden ook bijna een match om het wereldkampioenschap, maar die ging niet door. In 1998 won hij een kandidatenfinale tegen Kramnik, wat hem het recht gaf om tegen Kasparov om de titel te strijden. Een paar maanden later verklaarde Kasparov dat hij Shirov helaas had moeten dumpen en dat hij toch tegen Kramnik zou spelen. Sindsdien is Shirov in de schaakwereld de Grote Verongelijkte, wat hem niet belette om prachtige partijen te spelen. Kamsky of Shirov, wie het ook wint, ik gun het hem graag.

Gata Kamsky - Roeslan Ponomariov, World Cup kwartfinale

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lg5 e6 7. f4 Db6 8. Dd2 Ponomariov zal niet verwacht hebben dat Kamsky bereid was om deze scherpe variant te spelen. 8...Pc6 Hij deinst terug voor de verwikkelingen na 8...Dxb2. 9. Lxf6 gxf6 10. Pb3 Ld7 11. 0-0-0 0-0-0 12. Le2 h5 13. Thf1 Le7 14. Tf3 Tdg8 15. Lf1 Kb8 16. Kb1 h4 17. De1 Tg4 Wat doet hij daar? Hij bindt wits toren aan f4 zodat die voorlopig niet naar de damevleugel kan. Tot hier was alles al eens gespeeld in een partij uit het Grieks kampioenschap van 2002, waar de witspeler nu 18. Pd2 deed. 18. a3 Dc7 19. Pe2 Kalm maar vastberaden. Het vertrouwde schijnoffer 19. Pd5 zou na 19...exd5 20. exd5 f5 21. dxc6 Lxc6 zwarts stukken activeren. 19...Th5 20. h3 Tg8 21. f5 Thh8 Zwart had wits pionoffer beter met 21...exf5 kunnen aannemen, ook al krijgt wit na 22. Pf4 mooi spel. Nu zwart het niet aandurft komt zijn 19de zet op tempoverlies neer. Hij krijgt problemen met de dekking van e6. 22. Pf4 Lf8 23. Df2 Tg5 24. fxe6 fxe6 25. Tc3 Th6 26. Pd4 Te5 27. Pd3 ‘Het huis van vel en vlees en been begint te kraken.’ Zwart kan nu met het onnatuurlijke 27...Ta5 28. Pb4 Ka8 kwaliteitsverlies vermijden, maar ook dan zou hij het niet overleven. 27...Txe4 28. Pb4

Nu zit er voor zwart niets anders op dan een kwaliteitsoffer. 28...Txd4 29. Txd4 Het lijkt of zwart met zijn twee lopers nog kansen heeft, maar dat is gezichtsbedrog. 29...Da5 30. Txh4 Hier mist Kamsky een snelle winst: 30. Pxa6+ bxa6 31. Ta4 Dxa4 32. Db6+ Ka8 33. Lxa6 en zwart moet de dame geven. Het is meer iets voor een computer dan voor een mens. 30...f5 31. Txh6 Ook hier was er een snellere weg: 31. Txc6 Lxc6 32. Dd2 en wit wint een stuk. 31...Lxh6 32. Tb3 Pxb4 33. Txb4 Lc6 34. g4 fxg4 35. Txg4 Wit heeft zijn toren geactiveerd en gaat nu winnen met zijn h-pion. 35...De5 36. Tg8+ Kc7 37. Ld3 Le3 38. Dg3 Dc5 39. b4 Dd4 40. Dg7+ Dxg7 41. Txg7+ Kd8 42. h4 e5 43. h5 e4 44. Le2 Lf4 45. Tg6 Zwart gaf op.

Hans Ree