Betaal de Polen behoorlijk en pak de uitzendbureaus aan

Geef de Polen het loon en de arbeidsvoorwaarden waar ze recht op hebben en zie: er is geen oneerlijke concurrentie meer. De problemen zullen verminderen of verdwijnen.

Henk van der Kolk en Margriet Kraamwinkel

Resp. voorzitter en adviseur arbeidsvoorwaarden van FNV Bondgenoten.

De discussie over de Poolse werknemers lijkt vooral te gaan over Polen die overlast veroorzaken: vakantiehuisjes voor zes waar negen mensen wonen, openbare dronkenschap en de opleving van de huisjesmelkers in toch al als probleemwijken te boek staande buurten. De discussie gaat voorbij aan de kern van de zaak: zolang de welvaartsverschillen tussen de landen binnen de EU groot zijn, blijven zij gebruikmaken van hun rechten als Europees burger. Dat leidt vaak tot uitbuiting en onderbetaling. Zolang die niet worden aangepakt, blijven de problemen bestaan.

Veel Polen (en andere Oost-Europeanen) zijn in dienst van uitzendbureaus en werken voor Nederlandse werkgevers die hen inhuren. Polen zijn populair: ze zijn goedkoop omdat ze vaak niet volgens de wettelijke regels, en al helemaal niet volgens een geldende cao betaald worden. Daarnaast verdienen werkgevers aan de huisvesting door hoge huren te vragen. Wie protesteert, is zijn baan kwijt.

Dit leidt tot verdringing op de arbeidsmarkt. In de vleesverwerkende industrie zijn veel vaste banen verdwenen, nu er wordt gewerkt met Tsjechische uitzendkrachten. Veel vrouwen die in de tuinbouw werkten, zijn vervangen door goedkopere Polen. Uit het onderzoek dat Regioplan voor minister Donner deed blijkt dat elke 100 nieuwe immigranten 25 banen verdringen. Gelijk loon voor gelijk werk moet aan deze verdringing een eind aan maken.

Het is van belang dat de handhaving en naleving van de arbeidsvoorwaarden zowel in de wet, als in de cao opgepakt wordt. Minister Donner vindt dat het allemaal goed gaat en ziet geen aanleiding om in te grijpen. Toch komt FNV Bondgenoten dagelijks voorbeelden tegen van mensen die te weinig verdienen, die een boete moeten betalen als ze naar een andere werkgever overstappen, die onveilig werken, die te veel uren werken en die geïntimideerd worden als ze op hun rechten staan.

Steeds meer Polen worden lid van een Nederlandse vakbond en ontdekken dan dat ze te weinig verdienen. Als ze het uitzendbureau daarop aanspreken, dan verdwijnt het uitzendbureau of gaat het failliet. Tegen een aantal grotere uitzendbureaus lopen langdurige procedures, waarbij de onderbetaling nauwelijks te bewijzen is, omdat er contant betaald wordt en loonstrookjes niet bestaan. De werkgevers zijn niet aan te spreken op correcte loonbetaling en verschuilen zich achter het uitzendbureau.

Deze werkgevers en uitzendbureaus moeten worden aangepakt via een ‘inlenersaansprakelijkheid’. Dit betekent dat de werkgever die Polen inhuurt naast het uitzendbureau aansprakelijk wordt voor correcte loonbetaling. Afschuiven van verantwoordelijkheden is dan niet meer mogelijk. Voor belastingen en sociale premies bestaat een dergelijke regeling al.

Voorts moet de overheid meer het heft in handen nemen. Die heeft daar zelf belang bij, omdat door zwart werk en onderbetaling belasting- en premie-inkomsten misgelopen worden. Daar waar werkgevers het laten afweten en geen afspraken willen maken over handhaving en naleving van de cao-bepalingen moet de overheid veel meer actie gaan ondernemen.

Zo controleert de Arbeidsinspectie nu het minimumloon los van het aantal gewerkte uren: iemand die 80 uur per week moet werken om het minimumloon te verdienen en dat ook daadwerkelijk doet, verdient volgens de Inspectie voldoende. Dat komt echter neer op een uurloon van ruim 3,50 euro per uur. Het is daarom van belang dat er een wettelijk minimumuurloon vastgesteld wordt, dat afgeleid is van het aantal uren dat in de sector fulltime gewerkt wordt of dat in de cao als voltijdsloon afgesproken is. Dat maakt de controles effectiever.

Als de Polen wel het loon en de arbeidsvoorwaarden krijgen waar ze recht op hebben, snijdt het mes aan twee kanten: geen oneerlijke concurrentie meer en mensen worden niet meer uitgebuit. Het bestrijden van uitbuiting en verdringing is een goede grond voor overheidsingrijpen.

Het is van belang dat men zich weer gaat richten op de kern van de zaak: gelijk loon voor gelijk werk en een snelle invoering van inlenersaansprakelijkheid om dat ook te realiseren. Dan worden mensen weer behandeld als mensen.