Zinderende ode aan cellist Rostropovitsj

Concert Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons, met Gidon Kremer, viool. Gehoord: 13/12 Concertgebouw, A’dam. Herh.: 14/12 Amsterdam, 15/12 Brussel (gedeeltelijk). Inl www.concertgebouworkest.nl. Radio 4: 16/12 14u15.

„Eén van de grootste muzikale persoonlijkheden die ik ooit heb ontmoet”, noemt dirigent Mariss Jansons de in april overleden cellist Mstislav Rostropovitsj in het programmablad Preludium. Als eerbetoon aan zijn vriend en collega dirigeert hij tijdens concerten in Amsterdam en Brussel met opvallend engagement Lonesome van Giya Kantsjeli. De Georgische componist schreef dit werk in 2002 ter gelegenheid van Rostropovitsj’ 75ste verjaardag.

Ondanks de feestelijke oorsprong heeft het werk toch iets van een in memoriam: het is gebaseerd op een somber dalend interval, en stokt en zwijgt voortdurend in verslagenheid. De luide woede-uitbarstingen zijn vaak op het banale af, maar laten de overheersende stiltes nog stiller klinken dan ze al waren.

Solist Gidon Kremer levert een belangrijke bijdrage aan de beklemmende sfeer door, net als in zijn meesterlijke solotoegift – het eerste deel L’ Aurore uit Eugène Ysaÿes Vijfde sonate in G – niet alleen te spelen wat er genoteerd staat, maar dat met een brede waaier aan vioolklanken nog verder te verdiepen. Ook hierin herinnert hij aan Rostropovitsj.

In Bartóks Eerste vioolconcert tonen de Letten Kremer en Jansons, Letland zich eensgezind: hoe de vioolpartij in het eerste deel dan weer solistisch op de voorgrond treedt, dan weer als primus inter pares in het orkest opgaat, getuigt van grote overeenstemming. In het virtuoos gecomponeerde tweede deel lijkt Kremer wat onzekerder van spel en intonatie, waardoor hij soms in zijn lessenaar wegvlucht. Jansons zou Bartók hier iets minder tam, iets Hongaarser mogen laten klinken. Dat doet hij veel vanzelfsprekender in de suite De wonderbaarlijke mandarijn. Het orkest speelt geconcentreerd, zinderend van energie. Jansons kiest ervoor om de spanning voortdurend op het allerhoogste niveau vast te houden. Het resultaat: verpletterend.