Rechts kaapt thema groen

Tot voor kort was milieubeleid bij uitstek het terrein van linkse partijen.

Inmiddels maken ook rechtse partijen in Europa zich zorgen.

Angela wil een voorloper zijn. David schreef een blauwdruk. En Nicolas beloofde meteen een diepgaande revolutie, maar zijn project mocht ook wel een Marshallplan voor het milieu genoemd worden.

Conservatieve politici in Europa profileerden zich het afgelopen jaar als voorvechters van een streng milieubeleid. Milieu, nog niet zo heel lang geleden het exclusieve domein van groene partijen aan de linkerkant van het politieke spectrum, prijkt opeens hoog op de conservatieve agenda.

Omhelzen Europa’s conservatieven een populair onderwerp met het oog op electoraal gewin op de korte termijn? Of is de interesse in CO2 en windmolens een duurzame vernieuwing van de conservatieve canon? Is de bezorgdheid over vervuiling en schaarse natuurlijke hulpbronnen nu zo groot dat ook verstokte marktdenkers inzien dat economische groei op den duur gevaar loopt?

Bondskanselier Angela Merkel (CDU) ziet Duitsland als voorbeeldland en wil dat graag zo houden. Ze reisde naar Groenland om de gletsjers te zien smelten en naar Zuid-Afrika om de invloed van klimaatverandering op het dierenrijk te bestuderen. Haar regering nam strenge maatregelen.

De partijleider van de Britse Conservatieven, David Cameron, liet een voormalige minister en een rijke milieuactivist een vuistdik rapport schrijven over een groen Groot-Brittannië. Geld alleen maakt niet gelukkig, aldus de opzienbarende teneur van de conservatieve blauwdruk.

In Frankrijk organiseerde de tomeloze Nicolas Sarkozy een breed maatschappelijk debat over ecologie. Vervolgens verklaarde de centrum-rechtse politicus ten overstaan van milieupaus Al Gore dat hij een groene president wil zijn.

Conservatieve politici volgen een globale ontwikkeling, zegt de Duitse politicoloog Wolfgang Rüdig, van de universiteit van Strathclyde. „Er is een wereldwijde trend om groene onderwerpen te omarmen, dat geldt voor politiek en bedrijfsleven. Kiezers en consumenten vinden milieu belangrijk, politici en ondernemers hebben dat onderkend.”

Econoom Jan Horst Keppler, hoogleraar aan de universiteit van Parijs-Dauphine, formuleert het scherper. „We leven in een postparlementaire mediademocratie waar beleid wordt geformuleerd op basis van opinieonderzoek. Het is je reinste pragmatisme. Wie op dit moment voor het milieu is, heeft geen tegenstanders. De tegenstelling links-rechts is voor het milieu niet meer van belang.”

Conservatieven bogen zich ook in het verleden al eens over het milieu, maar een duurzame en innige band werd het niet. Sarkozy’s voorganger, Jacques Chirac, liet zorg voor het milieu opnemen in de preambule van de grondwet en Duitse christen-democraten ‘ontdekten’ het milieu al in de jaren tachtig, toen Duitse bossen, en daarmee nationaal cultureel erfgoed, bedreigd werden door zure regen. Keppler: „Rechts was niet blind voor het milieu, maar het bleef lang een links onderwerp.”

De nieuwe conservatieve liefde voor het milieu past niet alleen in de wereldwijde trend, maar hangt ook samen met het nationale politieke krachtenveld.

Toch wordt het milieubesef van de conservatieve leiders wel serieus genomen. Keppler: „Voor Sarkozy is dit geen bevlieging. Hij ziet zorg voor het milieu als integraal onderdeel van een modern presidentschap. De brede maatschappelijke discussie, le Grenelle de l’Evironnement, was niet vrijblijvend. Wel is het goed mogelijk dat zijn enthousiasme afneemt als over een jaar of twee de opwinding over het klimaat weer wegebt.”

Ook Camerons groene belijdenis wordt in Groot-Brittannië serieus genomen. „Ik denk dat hij als intellectueel doordrongen is van de noodzaak het milieu hoog op de agenda te zetten”, zegt politicoloog Carter, „maar of hij het ook als politicus, als strateeg, zal volhouden, is de vraag.”

Conservatieve plannen met milieu: nrc.nl/buitenland