‘Onzekerheid in het belang van Poetin’

De Russische president Poetin schuift vicepremier Medvedev naar voren als zijn opvolger. Maar volgens de analist Petrov is het spel om de nieuwe president nog lang niet gespeeld.

Moskou, 14 dec. - „Het is nog veel te voorbarig om Medvedev als de nieuwe president van Rusland te zien”, zegt Nikolaj Petrov. „Poetin heeft tenslotte alleen maar gezegd dat hij achter Medvedevs kandidatuur staat en niet dat Medvedev ook echt zíjn man is.”

De kremlinoloog, als gastonderzoeker verbonden aan het Carnegie Moscow Center, is sceptisch over Poetins recente steun aan vicepremier Dmitri Medvedev als kandidaat voor de presidentsverkiezingen in maart 2008. „Medvedev moet maandag eerst nog worden benoemd door het partijcongres van Verenigd Rusland. En het is heel goed mogelijk dat Poetin die dag een tweede favoriet naar voren schuift, zoals premier Zoebkov. Want met hem kan hij het ook uitstekend vinden. En dan wordt er de komende dagen ook nog onderhandeld over een Russisch-Wit-Russische unie, waarvan Poetin eventueel president kan worden – dat gebeurt heus niet toevallig net voor dat congres.”

Petrov ziet het profileren van Medvedev vooral als een nieuwe zet in de machtsstrijd binnen het Kremlin. In die machtsstrijd spelen volgens hem twee groepen de hoofdrol, die Poetin uit eigen belang voortdurend in evenwicht moet zien te houden.

Aan de ene kant zijn er de ‘Petersburgse liberalen’. „Zij willen dat Poetin wordt opgevolgd en hebben Medvedev naar voren geschoven. Alleen al daarom kun je niet zeggen dat Medvedev een compromisfiguur is. Hij is eerder inzet van de onderhandelingen tussen de verschillende machtsfracties over de opvolging.”

De andere groep is die rond Poetins plaatsvervangend stafchef Igor Setsjin en FSB-directeur Nikolaj Patroesjev. „Zij willen Poetin zo lang mogelijk in het zadel houden en streven zijn derde ambtstermijn na. Hun macht is de laatste tijd veel groter geworden en daarom heeft Poetin nu hun tegenstanders gesteund door zich achter Medvedev op te stellen.

„Poetin heeft hen nodig om tot op het laatst een sterke president te kunnen blijven en geen aangeschoten wild. Want als zijn macht, na het bekend worden van zijn potentiële opvolger, verzwakt, is dat slecht voor iedereen binnen het politieke systeem. Daarom moet hij tot op het laatst iedereen in het onzekere houden.”

Een belangrijk argument om niet in ‘president Medvedev’ te geloven is volgens Petrov ook dat Medvedev geen machtsbasis in het Kremlin heeft. „Als hij president wordt kan hij niet rekenen op de steun van het leger, de politie en de veiligheidsdiensten. En die steun heeft hij nodig als hij de situatie in Rusland wil kunnen beheersen. Daarbij komt ook nog dat Medvedev nooit echte verantwoordelijkheid heeft gedragen. Hij was altijd de tweede man naast Poetin.”

Het Russische politieke systeem is volgens Petrov de afgelopen vier jaar uiterst instabiel geworden. De nieuwe president zal dus ofwel de democratie en de federale bestuursorganen moeten versterken ofwel autoritairder worden. „Op dit moment hebben we een overmatig aangestuurde democratie, waarin de president eenvoudige oplossingen zoekt voor ingewikkelde problemen en daarmee vervolgens niets oplost. Poetins tweede ambtstermijn was er een van stagnatie. Alle democratische instituties zijn in die periode verzwakt. In plaats daarvan heeft Poetin allerlei adviesraden opgericht, die persoonlijk met hem zijn verbonden. Zijn opvolger krijgt het nu extra moeilijk omdat hij van die adviesraden geen gebruik kan maken. Hij zal zijn eigen adviesorganen moeten creëren of nieuwe democratische instellingen in het leven moeten roepen.”

Wat er ook gebeurt, duidelijk is vooralsnog dat er een lange overgangsperiode komt naar een nieuw stabiel systeem. „Poetin zal daarin een belangrijke rol spelen, als een soort regent, om zijn opvolger te begeleiden in het oprichten van die nieuwe instituties.”

In het scenario waarin Poetin premier zal worden en de macht van het Kremlin wordt overgeheveld naar het parlement gelooft Petrov niet. Eerder wil Poetin volgens hem uit de actieve politiek stappen. „Maar Poetin kan niet zomaar vertrekken. Om in politiek, financieel en persoonlijk opzicht te kunnen overleven moet hij het huidige systeem in stand houden. Anders kunnen hij en zijn aanhangers na zijn aftreden als president doelwit worden van de tegenpartij, die hen bijvoorbeeld zou kunnen arresteren. Er zijn dus wezenlijke belangen in het spel.”

Van het vreedzaam overdragen van Poetins erfenis is dus geen sprake. „Je moet Poetins steun aan Medvedev eerder zien als een zet in de strijd van de ene clan tegen de andere, die snel door een tegenzet zal worden gevolgd. Poetin is voortdurend aan het bemiddelen tussen die clans en hij kan geen van beide laten winnen.”

Petrov houdt er ook rekening mee dat Poetin er even uitgaat om later terug te komen. „Poetins erfenis is heel mager. Het onder hem ingevoerde bestuurssysteem is heel inefficiënt, ook bij Gazprom. Het kost handenvol geld en leidt tot economische crisis.

Poetins opvolger zal straks met zware sociaal-economische problemen te maken krijgen en geen goed bestuurssysteem hebben om die op te lossen. Daarvan kan Poetin weer profiteren om terug te keren.”