‘Missie hof voor helft geslaagd’

Carla Del Ponte vertrekt volgende week als hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. Als Mladic en Karadzic alsnog gepakt worden is ze zo weer terug.

Het hoort bij de seizoenen – sinds haar aantreden in 1999 spreekt Carla Del Ponte, hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal, ieder najaar de verwachting uit dat de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic en legerleider Ratko Mladic vóór het einde van het jaar zullen worden gearresteerd. En ook nu nog, ruim twee weken voor haar vertrek, geeft ze die hoop niet op. Zoals bijvoorbeeld gisteravond, na afloop van de presentatie van Carla’s List een documentaire over haar werkzaamheden bij het VN-hof in Den Haag. In het Filmhuis vroeg Nova-hoofdredacteur Carel Kuyl tijdens het debat na afloop aan Carla Del Ponte of deze herhaling na acht jaar nog steeds geloofwaardig is. „Ik moet hoop houden”, was Del Pontes antwoord. Ze zei dat ze steeds informatie uit Belgrado kreeg waarop ze deze verwachting baseerde. En het was een pressiemiddel. „Zo bleef ik de druk erop houden.” Wanneer de twee Bosnische-Serviërs Mladic en Karadzic niet in Den Haag worden berecht, is de missie van het hof, volgens Del Ponte, maar „voor de helft geslaagd”.

„Onzin”, zei Göran Sluiter, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam, tijdens de discussie. „Op deze manier gaat Del Ponte voorbij aan de vonnissen die zijn geveld, de jurisprudentie die het hof heeft opgeleverd, en de grote bijdrage aan de ontwikkeling van het internationaal strafrecht.”

Eerder op de dag zei Del Ponte tijdens haar afscheidspersonferentie in de lobby van het Joegoslavië-tribunaal dat het VN-hof de werkzaamheden pas kan beëindigen wanneer de twee belangrijkste nog voortvluchtige verdachten, Karadzic en Mladic, zijn gearresteerd en berecht. Het tribunaal sluit officieel eind 2010 en is in 1993 opgericht voor de berechting van oorlogsmisdadigers in het voormalige Joegoslavië. „Ik hoop dat het Veiligheidsraad de juiste beslissing zal nemen en het tribunaal niet sluit voordat deze twee terecht hebben gestaan”, zei Del Ponte.

De VN wil het hof in 2010 sluiten onder meer vanwege de hoge kosten. Het budget van het VN-hof bedraagt ruim 100 miljoen euro per jaar. Wanneer het tribunaal officieel de deur zou sluiten, vervallen alle aanklachten en zijn Karadzic en Mladic (Del Ponte: „de grootste oorlogsmisdadigers”) vrij te gaan en staan waar ze willen. Karadzic en Mladic zijn onder meer aangeklaagd voor de genocide in Srebrenica in 1995 waarbij zevenduizend moslims door de Serviërs zijn vermoord. Het feit dat het tweetal nog steeds op vrije voeten is, beschouwt Del Ponte als een „schandvlek op ons werk”.

Tijdens haar afscheidspersconferentie uitte Del Ponte kritiek op de strafmaat die de rechters opleggen. Del Ponte: „Ik vind dat de straffen bij het Joegoslavië-tribunaal te laag zijn – deze verschrikkelijke misdaden maken hogere straffen nodig.”

Volgens Del Pontes voormalige medewerker Geoffrey Nice, aanklager in het Milosevic-proces, zijn de lage straffen een gevolg van slechte aanklachten die onder leiding van Del Ponte zijn opgesteld. In de Bosnische krant Dnevni Avaz uitte hij gisteren felle kritiek op Del Ponte. Hij omschrijft haar als een „amateurpoliticus” die het ‘bureau van de aanklager’ slecht heeft geleid. „Het probleem was echter”, zegt Nice „dat haar taakopvatting en gedrag door niemand werd gecontroleerd. Niet door Den Haag en niet door New York.” Het Joegoslavië-tribunaal is in 1993 opgericht door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Goede mensen vetrokken en „slappelingen die gehoorzaam waren aan Del Ponte”, bleven achter.

Tijdens haar persconferentie werd Del Ponte geconfronteerd met deze kritiek. „Hij heeft een persoonlijk probleem”, zei Del Ponte. „Hij heeft moeite met het leiderschap van een vrouw.” Del Ponte ging niet inhoudelijk in op de kritiek.

Om de processen sneller te laten verlopen, zou volgens Del Ponte meer bewijsmateriaal alleen maar schriftelijk moeten worden gepresenteerd en niet uitgebreid in de rechtszaal worden besproken. Verder moet het kruisverhoor van slachtoffers en nabestaanden door de advocaat van de verdachte worden afgeschaft. Volgens Del Ponte moet de voorzittend rechter deze taak op zich nemen.

Del Ponte wordt de Zwitserse ambassadeur in Argentinië. Volgende week is haar laatste week in Den Haag, de afgelopen dagen heeft ze gesprekken gevoerd met haar opvolger, de Belg Serge Brammertz.

Kerst gaat ze vieren in haar huis in Zwitserland. „Maar ik ben bereid om direct naar Den Haag te komen. Ik geef de hoop niet op.” En op de vraag of ze wel eens twijfelt of Mladic en Karadzic ooit in Den Haag terecht staat, zei ze: „ik wil dat niet zeggen”.