Misdaad. Zonder gestoord gedrag

In de meesterlijke tv-serie Hustle zijn vijf oplichters aan het werk.

Ridderlijk, zonder geweld. Zo kan het dus ook. Nu op dvd en komende zomer bij BNN.

„Wij zijn geen dieven!” gispt bendeleider Mickey Bricks een van zijn collega’s als deze suggereert dat ze een bank moeten overvallen. En dat is waar, althans zo zou je het kunnen zien. De vijf oplichters in de BBC-serie Hustle hanteren een erecode, waarbij hun soort crimineel gedrag moreel ver verheven is boven dat van ordinaire boeven. Die stelen van om het even wie. De slachtoffers van deze zwendelaars zijn slechte mensen, die er om vragen te worden leeggeschud. „Het gaat niet alleen om het geld”, stelt Mickey. „Als je dat denkt, snap je er niks van.”

Alles aan Hustle is vederlicht. In de stroom hyperrealistische misdaadseries is het tv uit een andere dimensie. Wie zapt langs genregenoten moet beschikken over een maag van lood en een moraal van steen. Elke nieuwe misdaadserie is weer exhibitionistischer. Van CSI tot Profiler: het uitvergroten van geweld en het openlijk tonen van verminkte lichamen is de gewoonste zaak geworden.

Een woensdag in november, 18.50u, Law & Order, RTL 4: zaak over tieners die een baby wurgen en achterlaten in een vuilnisbak – niet in beeld.

20.30, CSI, RTL 4: man steekt koerier dood, in trucagebeeld zie je het vlindermes de binnenkant van zijn hart binnendringen.

In Hustle vloeit alleen nepbloed en slaan de gentlemen elkaar bij wijze van spreken met de handschoen. De vormgeving van de serie is even goed doordacht. De leader en de soundtrack werden dit jaar genomineerd voor een Emmy. De hippe aankleding en het flegma van de coole hoofdpersonen herinneren aan films als Oceans 11 en Catch me if you can.

Minstens zo belangrijk zijn de terzijdes, die getuigen van zelfbewustzijn en afkeer van realisme: de betekenisvolle glimlachjes in de camera en de keren dat het beeld van een scène bevriest, waarna een teamlid in een onderonsje met de kijker commentaar of uitleg geeft. Zo is er een scène waarin de teamleden een doelwit, ‘bevroren’ bij het thee inschenken, influisteren dat hij er nog uit kan stappen. Mickey wil hem een ton laten investeren, maar zegt vooraf dat niemand gewond zal raken, maar dat de transactie illegaal is. De hebberd antwoordt dat „wetten er zijn om gebroken te worden”. Hij bevestigt de gouden regel van het zwendelen: ‘Je kan een eerlijk man niet bedriegen’.

21.30u, Bones, RTL 4: begint met schedel in voorruit van auto; blijkt van een kannibaal die gezichten eet; baby’s smaken naar vis bekent de dader aan het slot.

21.30u, Criminal Minds, Veronica: begint met lijken met gaten; mannen vangen mensen en jagen op ze in de bergen met pijlen, voor fun.

Voor de vijf zwendelaars in Hustle is hun oplichtende ambacht een spel, dat gebaseerd is op flair en charme. Het spel is gebaseerd op wendbare opvattingen over deugd en ondeugd. Ieder doelwit bezit niet alleen onaangenaam veel geld, het lijdt ook aan een alom woekerende kwaal: hebzucht. De vijf van Hustle tonen wat dat met mensen doet. Ze zijn hedendaagse Robin Hoods in hun strijd tegen het grootkapitaal, met als cruciaal verschil dat de nieuwe Robins hun buit niet aan de armen schenken. Het zijn de knipogen naar tijden van onschuld en de morele overtuiging die Hustle zo aanstekelijk maken.

22.25u, Profiler, Veronica: Rijkelui worden vermoord door ze munten te voeren tot hun maag knapt.

23.15u, Alias, Veronica: begint met het doorsnijden van een keel, het bloed spuit weg.

Zowel visueel als inhoudelijk zijn al die misdaadseries smerig en vulgair, maar de kijker is door de jaren heen blijkbaar gehard geraakt. Dat het getoonde wereldbeeld grauw en naargeestig is, is inherent aan het genre. De tv-burger ziet graag fictie waarin het kwaad gestraft wordt. Nieuw is de detaillering waarmee het geraakte lichaam in beeld komt. Dergelijke nieuwe series volgen, vermoed ik, een spoor dat is uitgezet door films. Door films met een gedachte, gemaakt door regisseurs met talent en gevoel voor experiment. Bij Pulp Fiction was het geweld gebed in absurdisme, bij Seven in een poging de kijker met het onvoorstelbare te confronteren. Dergelijke geweldexercities zijn in tv-formats gegoten en worden nu elke dag zonder terughoudendheid getoond.

Een serie als Hustle werkt als een peillood. Dit zou normaal moeten zijn. Aan de afwezigheid van geweld en gestoord gedrag kun je aflezen hoe ver al die andere programma’s gaan. Het geeft ook aan dat het acceptatievermogen sluipenderwijs groeit. In 1995 was Seven een schokkende mijlpaal, ruim tien jaar later is het mainstream televisie.