‘Ik ben altijd meer havik geweest’

Nederland moet blijven in Uruzgan, zegt D66’er Brinkhorst. „Maar ik hoop tegelijk dat dit het laatste Amerikaanse avontuur is waarin we ons storten.”

Déjà vu voor de oud-minister. Hij verschilde twee jaar geleden van mening met de Tweede Kamerfractie van zijn partij over de zaak, en dat is nog steeds zo. Hij is Laurens Jan Brinkhorst, de partij is D66 en de zaak betreft de Nederlandse militaire troepenmacht in het Afghaanse Uruzgan. „Het is onvermijdelijk dat we blijven”, zegt Brinkhorst, tegenwoordig parttime hoogleraar aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden. We moeten op 1 augustus volgend jaar weg, zegt de Tweede Kamerfractie van D66.

De kwestie kostte fractievoorzitter Boris Dittrich indertijd de kop. Hij zette zijn fractie eind 2005 op tegen het tweede kabinet-Balkenende, waar D66 toen deel vanuit maakte. Nederland moest niet ingaan op het verzoek van de NAVO om troepen te leveren voor Uruzgan. Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken in dat kabinet, hoorde ervan terwijl hij op werkbezoek was in Hongkong. Ook zonder de stemmen van D66 bleek er voldoende steun voor het kabinetsvoornemen, dankzij de instemming van de toen nog in de oppositie verkerende PvdA. De twee D66-ministers bleven in het kabinet zitten.

Brinkhorst over de houding van de D66-fractie toen: „Ze hadden een miscalculatie gemaakt door te denken dat de PvdA ook wel tegen de missie zou stemmen. Het grote probleem van de fractie was dat men met zes leden het gevoel had over dezelfde macht te beschikken als een fractie van dertig leden.”

De fractie is nu opnieuw tegen…

„Daar zit een zekere logica in. D66 heeft heel redelijk gezien dat het op zichzelf geen opbouwmissie zou zijn. En zo is het in het begin wel verkocht: een opbouwmissie met wat militaire franje eraan. Maar dat was het dus niet. Ik ben altijd meer een havik geweest. Meedoen aan een militaire operatie doet mij niet schrikken.”

Fractievoorzitter Pechtold, nu tegen, was samen met u minister in het tweede kabinet-Balkenende en toen voor.

„Hij vertegenwoordigt nu de fractie en de partij. Zo gaat dat met democratisch genomen besluiten.”

Hoe zou u nu stemmen over de vraag de missie in Uruzgan te verlengen of niet?

„Ik denk dat het onvermijdelijk is dat we de klus in Uruzgan afmaken. Het alternatief is slecht voor Nederland. Als we er nu uitstappen zou dat toch gezien worden als een soort vaandelvlucht. Ophouden betekent dit dat we de afgelopen tijd alleen maar een slag in het water hebben gegeven. We moeten de beker nu maar leegdrinken. Maar ik hoop tegelijk dat dit het laatste Amerikaanse avontuur is waarin we ons storten.”

Nederland zit daar toch op verzoek van de NAVO en niet van de Amerikanen?

„We zitten er met een gelegenheidscoalitie. Ik hoorde [PvdA-leider en minister van Financiën] Wouter Bos zeggen dat hij teleurgesteld is in de solidariteit van de NAVO. Dat is naïef gedacht. Er is geen solidariteit in de NAVO. Er is Amerikaans leiderschap en de Amerikanen bepalen de kleur. De zogeheten coalition of the willing is hun keuze geweest. Er waren Amerikanen, Britten, Canadezen en later Australiërs. Daar voelden wij ons als Nederland comfortabel bij. Uiteindelijk was het Defensie dat graag wilde. Het werk in Irak was relatief goed gegaan en men was op zoek naar een nieuwe job. Ook moest het na Srebrenica geschonden blazoen worden opgepoetst.”

Weinig Europees dus allemaal...

„Het optreden in Afghanistan is nooit een Europese strategische beslissing geweest. Wij zijn vanaf het begin onderaannemer van een Amerikaans project dat qua psychologie bepaald werd door hun operatie Enduring Freedom. Op het beleid hebben we geen wezenlijke invloed. Dat is dan ook de reden waarom ik vind dat de NAVO hervormd moet worden. Dat kan als je een Europees veiligheidsbeleid hebt. Juist als je gelooft in het trans-Atlantisch bondgenootschap is een sterk Europa de enige manier om dat bondgenootschap te redden. Vijftig jaar geleden had John F. Kennedy het al over het halterconcept met twee bollen: Europa en de Verenigde Staten. Daar is nooit wat van terechtgekomen omdat de Amerikanen, als ’t puntje bij ’t paaltje komt, altijd terugschrikken voor een Europees veiligheidsbeleid.”

Ziet u Nederland in 2010 echt vertrekken?

„Tegen die tijd zal de druk zo groot zijn dat naar allerlei oplossingen wordt gezocht en niet alleen als gevolg van het vertrek van Nederland. Je kunt niet hebben dat de grootste alliantie ter wereld na vier jaar niet is opgeschoten. Dan krijg je Vietnam-achtige verschijnselen.”

Is democratie eigenlijk wel met geweld op te leggen?

„Ik heb daar nooit in geloofd en doe dat nog steeds niet. Dat idee faalt aan alle kanten. Bij ons is democratie zelfbeschikkingsrecht. Zaken als eerwraak passen niet in ons concept van de rechtsstaat. Toch is dat iets wat al vijftien eeuwen in die gebieden bestaat. Het is naïef te denken dat onze democratie zaken daar enorm kan veranderen. We moeten streven naar stabiliteit. Want stabiliteit gaat voor democratie. Helaas.”