‘Bloed spatte op ’t papier’

Stripmaker Marc Legendre nam twee jaar geleden afscheid van de jeugdstrip ‘Biebel’ en publiceerde een graphic novel over de Balkan-oorlog: ‘Mijn karakters delen niets anders meer dan wreedheid.’

Wie Finisterre en Verder van Marc Legendre (1956) openslaat, zal zich afvragen hoe men de strip ooit kon beschouwen als een medium voor kinderen. Legendre snijdt thema’s aan die bijna fysiek pijn doen, het is alsof of je bij het doorbladeren telkens een klap in je gezicht krijgt. In Finisterre toont hij ons herinneringen aan de recente Balkan-oorlog van een vrouw die op het punt staat zelfmoord te plegen. In zijn nieuwste boek Verder volgen we een man en een vrouw op een eenzaam eiland, die met een rollenspel proberen hun uitgebluste relatie nieuw leven in te blazen. Totdat de twee cynische, voormalige geliefden te ver gaan in hun experiment en er geen weg meer terug is.

Beide boeken zijn opvallend van onderwerp, maar zeker ook van vorm. Legendre haalt alles uit de kast wat een tekenaar ter beschikking staat: tekenen, schilderen, fotografie, photoshop, citaten, zelfs echte bloedspetters komen in zijn collagestrips voorbij. Wat is er toch gebeurd met de tekenaar die in een vorig leven onder het pseudoniem Ikke de humoristische jeugdstrip Biebel tekende?

Legendre woont al meer dan tien jaar op de Canarische Eilanden (eerst Gran Canaria, tegenwoordig El Hierro). Nadat hij en zijn vrouw daar met hun zeilboot strandden, zijn ze nooit meer weggegaan. Op deze paradijselijke locatie produceert hij zijn ruige strips.

Om zijn nieuwste boek te promoten was Legendre onlangs even in Antwerpen. „Het is niet zo dat ik de hele dag op het strand zit en denk welke vreselijke verhalen ik nu weer zou kunnen vertellen,” zei hij daar. „Ze dienen zich aan. Finisterre heb ik tien jaar in de kast laten liggen, omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest. Toen ik er aan begon, werkte ik nog in een atelier met andere tekenaars. Mijn broer is oorlogscorrespondent en werkte in een ruimte naast mijn tekenkamer zijn bandopnames over de oorlog in de Balkan uit. Ik hoorde dus de hele dag vrouwen huilend over vreselijke dingen vertellen, terwijl ik grappige stripjes over Biebel maakte. Daar kreeg ik kippenvel van en ik besloot er iets mee te doen.

„Jarenlang heb ik gezocht naar de goede vorm voor een verhaal. Ik schreef er eerst een monoloog over, maar dat werkte niet. Ik vond dat ik te veel tekst nodig had om een beeld te beschrijven dat in een tekening zou passen. Vervolgens had ik het idee om een bruine envelop, zo een met persoonlijke spullen die je krijgt als een familielid in het buitenland is overleden, te vullen met aanwijzingen, een cassettebandje en tekst over het verhaal. De uitgever vond dat te veel ‘beeldende kunst’. Dus verhuisde het verhaal weer mee naar een volgende werkruimte.

„Tot mijn vrouw eiste dat er iets mee gebeurde. Toen begon ik aan een strip, maar die was te braaf; het gevoel dat ik had kon ik niet overbrengen. Geïrriteerd gooide ik destijds het glas dat ik had gebruikt om te inkten, de tuin in. Een tijdje later sneed ik me eraan en toevallig zag ik toen het beeld van bloeddruppels die over de tekst heen waren gespetterd. Ik wist meteen dat ik de vorm voor het verhaal had gevonden.

Reality-programma

„De reacties op Finisterre waren allemaal positief, waardoor ik me gesterkt voelde om door te gaan op deze weg. Als iedereen het had gekraakt en te pretentieus had gevonden, had ik Verder niet meer durven maken.’’

Evenmin als Finisterre is Verder een positief boek. De twee geliefden pesten elkaar’ tot in het extreme. Ondertussen maken we kennis met de echtgenoot van de vrouw, die in het dagelijks leven cynische en gewelddadige televisieprogramma’s maakt. Het verhaal is op geen enkele manier autobiografisch, maar Legendre haalt zijn inspiratie wel uit zijn omgeving.

„We wonen op El Hierro afgelegen, maar niet geïsoleerd. Via televisie en internet kunnen we alles volgen. Zo hebben we ons geërgerd aan een ongelofelijk wreed reality-programma op de Spaanse televisie. Die mensen pesten elkaar tot ze zelfmoord plegen. De hoofdpersonen zijn gebaseerd op een bevriend stel dat tien jaar lang elke huwelijksdag deed alsof ze elkaar voor het eerst ontmoetten. Daar snapte ik echt helemaal niets van. Op Gran Canaria woonde ik naast een echtpaar dat vaak afschuwelijke ruzie maakte. Je werd er echt bang van. Die dingen heb ik gecombineerd tot het verhaal voor Verder.

„De kritiek op de hedendaagse media in de vorm van de extreme nieuwsbeelden waar de man naar op zoek is, komt van de televisie. In Irak werden mensen gegijzeld en met een zak over het hoofd getoond voordat hun keel werd doorgesneden. En toen kwam ook nog de executie van Saddam Hussein gedeeltelijk op televisie en zelfs helemaal op internet. Dat gaat steeds verder, onder het motto ‘als wij het niet tonen, doet iemand anders het wel’.

„De mensen in Verder hebben samen niets meer dat ze delen, alleen nog wreedheid. Wreedheid kan ook dichtbij zijn en in je hoofd zitten. Iemand op de Antwerpse boekenbeurs vertelde me dat hij een bepaalde passage niet kon bekijken om de expliciete tekeningen. Dat gedeelte heb ik juist alleen met tekst verteld, dus die persoon heeft die beelden zelf verzonnen.”

Tarkovski

Legendre wil met zijn experimenteel vormgegeven strips de lezer uitdagen, en hoopt dat ze bij elke lezing iets nieuws ontdekken. Een van zijn grote inspiratiebronnen is de regisseur Andrei Tarkovski. „Bij Tarkovski vallen verhaal en manier van filmen samen. Dat fascineert me meer dan Hollywood-films die volgens een strak patroon verlopen. Als een film afgelopen is, blijf ik even zitten en wil ik niet meteen praten over wat we ’s avonds ook alweer zouden eten. Ik houd van heftige boeken en films zoals Apocalypse Now, en Requiem for a Dream. Dat is het soort verhalen dat ik wil maken. Om dat te bereiken wil ik me niet aan voorgeschreven regeltjes houden zoals: ‘een graphic novel moet alleen tekeningen bevatten’, wat iemand van het Vlaams Fonds voor de Letteren beweerde. Ik maak foto’s – in het geval van Verder van vrienden die op bezoek waren – en bewerk die op de computer op zo’n ingewikkelde manier dat ik het nooit meer kan herhalen en schilder er vervolgens iets overheen. Totdat het precies is zoals ik het wil.”

Marc Legendre: Verder. Atlas, 192 blz, € 24,90; Finisterre. Atlas, 68 blz. € 16,50