Beethoven nog markanter

CD klassiek

Beethoven Symponies 1-9 Bernard Haitink London Symphony Orchestra LSO Live 6 cd *****

Bernard Haitink, bekend als eminent dirigent van Mahler en Bruckner, zou veel meer faam moeten hebben als Beethovendirigent. Haitink voerde van alle componisten Beethoven verreweg het vaakst uit. Bij het Concertgebouworkest tussen 1958 en 1999 dirigeerde hij Beethoven 428 keer, tegen 380 keer Mozart, 329 keer Mahler en 166 keer Bruckner.

In 1976 zei Haitink in deze krant: „Ik vind Mahler ook geweldig boeiend, maar ik zou het toch heel jammer vinden het graf in te gaan met het etiket Mahler-dirigent. Heel wat andere figuren zijn veel groter en voor mij ook veel belangrijker.” Haitink doelde op Ludwig van Beethoven, met wie hij zijn nu 52-jarige carrière intensief was begonnen. Zijn tweede concert als chef van het Radio Filharmonisch Orkest was compleet Beethovenprogramma. Haitink (78) wordt nu beschouwd als de meest ervaren Beethovenkenner onder de levende topdirigenten.

Drie keer heeft Haitink de negen symfonieën van Beethoven op de plaat gezet. Met het London Philharmonic Orchestra gebeurde dat in 1974, maar de opnamen werden nooit op cd overgezet. In 1985-’87 nam hij Beethoven op met het Concertgebouworkest. En nu deed hij dat met het London Symphony Orchestra.

Haitinks Beethovenconcerten bij het LSO in de afgelopen jaren, later nog herhaald in New York, waren opzienbarend. Na alle aandacht voor ‘authentieke’ uitvoeringen had Haitink Beethoven, zoals hij zei in deze krant, opnieuw overdacht en zijn tempi herzien. Vaak zijn de delen nu wat sneller, langzamer komt ook voor.

Het eerste dat opvalt bij een vergelijking met de KCO-opnamen, is dat Haitinks Beethoven in het algemeen wat markanter is geworden. Afhankelijk van symfonie en specifieke passage, kan men ook zeggen: verbetener, driftiger, roeriger, resoluter, martialer, vervaarlijker, vervoerender. In de Negende hoort men soms een bijna tomeloze aandrang tot voorwaarts galopperen.

Bij nadere beschouwing blijkt Haitinks Beethoven, ondanks de andere tempi en soms wat andere ritmiek en accentueringen, vaak niet principieel anders dan vroeger. Veel van het verschil tussen de Londense en de Amsterdamse Beethoven is toe te schrijven aan de andere, drogere akoestiek van de zaal in de Barbican en vooral aan andere pauken en paukenstokken.

Op de Amsterdamse opnamen bespeelde Jan Labordus in de roodfluwelen Amsterdamse akoestiek de antieke pauken met de wat zachter klinkende kalfsvellen. Bij hernieuwde beluistering is Haitinks Amsterdamse Beethovenverleden nog steeds klassiek èn opwindend. Wat zou het interessant zijn als Haitink bij zijn oude orkest nog eens zou excelleren in een complete Beethovencyclus.