540 uur in het donker

De Appel werkt aan de theatermarathon ‘Odysseus’ die op 23 december in première gaat.

Bij de garderobe krijgt een bankstel een feloranje overtrek. Timmerlieden zagen in de foyer. In het atelier ratelen naaimachines. Het is dinsdagochtend 11 december, 11.21 uur. In de grote zaal van het Appeltheater repeteren de spelers.

Een theatervoorstelling bestaat ook uit getallen. Odysseus kost 1,2 miljoen, er werken 50 mensen mee, van acteur tot caissière. Tot juni 2008 wordt de voorstelling 70 keer gespeeld. Regieassistente Jacomine de Visser heeft 18 weken lang zes uur per dag in het donker van het repetitielokaal het ontstaan van de voorstelling gevolgd. Dat is 540 uur. Zij is de trait-d’union tussen alle betrokkenen, maakt roosters voor acteurs, jongens van de muziek, mannen van het decor. Zij souffleert bij de repetities. Zelfs koopt ze met 30 procent korting aardbeirode schoenen voor het beeldschone meisje Nausikaä op wie Odysseus verliefd wordt.

Naarmate de première dichterbij komt en de paniek soms uitbreekt, is de regieassistente de vraagbaak voor iedereen. Hoe lang duurt deze doorloop? Wie houdt de talloze tekstveranderingen bij? Behalve de regisseur is de assistente getuige van elke scène. „De reden dat ik dit doe is om het proces mee te maken van allereerste lezing tot de première”, zegt Jacomine de Visser. De spelers missen het overzicht. De Visser kent de tekst uit haar hoofd.

Repeteren is afspraken maken. Neem de scène waarin drie vrouwen Penelope moeten vertellen over de slachting onder de vrijers en de maagden. In het paleis heersen schrik en ontzetting.

Judith Linssen (Autonoë), Marguerite de Brauw (Hippodamea) en Sacha Bulthuis (Eurykleia) komen één voor één op, rennend. Maar wanneer? Zij staan elk op een apart balkon, ver van elkaar. Beneden op de speelvloer houdt Penelope (Geert de Jong) haar monoloog.

De regisseur vraagt: „Sacha, kun jij Geert zien?” Ja, dat kan ze. En kan Judith Sacha zien vanuit de duistere hoek van het balkon? Ja. Dan gaat de afspraak als volgt: Sacha geeft een teken aan Judith. Die rent op. Marguerite krijgt een sein van Judith. Marguerite komt op. Dan als laatste Sacha. Het is een choreografie, een reidans, van honderden afspraken. In het aantekenboek van de regieassistente ligt het allemaal vast.

Eerdere afleveringen zijn te lezen via nrc.nl/kunst