Waarom de dollar daalt

De dollar is ten opzichte van de euro in vijf jaar 40 procent minder waard geworden.

Rapper Jay-Z wappert in zijn nieuwe clips met euro’s.

Hoe een fotomodel ook een economisch model kan worden: Gisele Bündchen, het Braziliaanse supermodel, kwam vorige maand in de publiciteit met de eis dat zij voortaan in euro’s betaald wil worden in plaats van in Amerikaanse dollars. Onder meer haar nieuwe contract met haar verzorgingsproductenfirma Pantène zou in de Europese munt moeten luiden.

Hoewel Bündchen zich, geschrokken door alle publiciteit, haastte te verklaren dat het allemaal zo’n vaart niet liep, bevindt het best betaalde fotomodel ter wereld met een inkomen van 33 miljoen dollar zich in een groeiend gezelschap.

Rapper Jay-Z laat in zijn jongste clip Blue Magic een vette stapel bankbiljetten door zijn handen gaan. Maar in plaats van dollars zijn het euro’s.

Beroemde beleggers en strategen als Warren Buffett of Bill Gross zijn zelf verklaarde dollarafvalligen. En arabische olieproducenten denken intussen hardop na over de vaste koppeling van hun valuta’s aan de dollar, die tot nu toe de munt is waarin olie internationaal wordt afgerekend.

Hun gedachten zijn een echo van het plan dat de Iraakse dictator Saddam Hussein in oktober 2000 lanceerde om zijn olie niet meer in dollars af te rekenen maar in euro’s. En met dat idee wordt nu ook weer gespeeld door de Amerika-provocateur Hugo Chávez, de president van het olierijke Venezuela. In Azië wordt getwijfeld aan de wijsheid de lokale munten exclusief aan de dollar te koppelen, zoals in veel landen het geval is. Naarmate de dollar daalt, dalen hun munten nu mee. En dat dreigt hun inflatie te ver op te stuwen. De prijzen van invoergoederen stijgen immers als de eigen munt daalt.

De afkeer van de dollar is verklaarbaar. Sinds 2002 is de Amerikaanse munt gemiddeld met bijna 30 procent gedaald tegenover de valuta’s van de belangrijkste handelspartners van de Verenigde Staten. Ten opzichte van de euro is de val van de dollar, met ruim 40 procent, nog dramatischer. Economen geven daarvoor verschillende redenen.

De belangrijkste is dat de Verenigde Staten een groot tekort voeren op hun handels- en betalingsbalans, waardoor zij elke dag miljarden van het buitenland moeten lenen. Dat gaat goed als de dollar een stevige munt is, en het Amerikaanse financiële systeem als betrouwbaar wordt ervaren. Maar de hypotheek- en kredietcrisis heeft dat vertrouwen ondermijnd. Leningen aan en beleggingen in de VS verliezen door de dalende dollar aan waarde. Dat maakt buitenlandse financiers huiverig. Bovendien is de rente in de VS dit jaar nu al drie maal verlaagd (de derde keer was afgelopen dinsdag) om de nadelige effecten van de kredietcrisis op de economie en het bankwezen te neutraliseren. Een lagere rente maakt het aanhouden van dollars minder aantrekkelijk.

Op de langere termijn speelt ook nog de positie van de dollar als internationale ‘reservemunt’. Rond de 70 procent van alle reserves aan buitenlandse valuta’s die landen wereldwijd aanhouden, betreft dollars. Dat is vergelijkbaar met de rol van het Britse pond tot aan de Eerste Wereldoorlog, toen tweederde van alle buitenlandse reserves ter wereld in ponden luidde.

De geschiedenis laat zien dat een ‘reservemunt’ niet onaantastbaar is. De euro wordt een aantrekkelijk alternatief. En later kan een munt als de Chinese yuan ook een prominentere rol krijgen. Diverse landen met grote reserves, zoals China, overpeinzen of zij hun reserves niet breder moeten spreiden dan alleen in dollars.

Dat wil niet zeggen dat de rol van de dollar spoedig is uitgespeeld – mocht dat al gebeuren. Het duurde decennia voordat de dollar na de Tweede Wereldoorlog de rol van het Britse pond overnam.

Bovendien zijn valutakoersen onmogelijk te voorspellen. Het kan zijn dat de recente dollarzwakte een tijdperk inluidt waarin de Amerikaanse munt in een noodlottige vrije val raakt.

Maar de dollar heeft wel vaker zwakke perioden gekend, zoals tegen het eind van de jaren tachtig en halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw. Telkens veerde de munt weer op, totdat de rest van de wereld zich juist over de dure dollar begon te beklagen.

Intussen kreunt Europa onder de dure euro, die het exporterende bedrijven moeilijk maakt. Maar de invoerprijzen zijn lekker laag, en wie het aandurft gaat zijn begeerde laptop, iPod of camera alvast zelf halen tijdens een goedkope vakantie in de VS.

Moeten toeristen wachten tot de dollar nog verder daalt, of kunnen ze beter nu toeslaan voordat de dollar misschien weer opveert? Een oude wijsheid stelt dat als zelfs de taxichauffeur een praatje begint over zijn beleggingen in aandelen, het de hoogste tijd is om uit de beurs te stappen. Dus wat moet je doen als zelfs fotomodellen en rappers zich beginnen af te keren van de dollar?