Vervolgd om een abortus

Voor het eerst is een Nederlandse vrouw gearresteerd om een abortus.

„Justitie moet wel hele goede redenen hebben.”

Nog nooit eerder gebeurde het dat een vrouw in Nederland werd gearresteerd om een abortus. Het Openbaar Ministerie legt een 24-jarige vrouw uit Boxtel moord dan wel kindermoord ten laste. Ze zou haar abortus hebben gepleegd na 27 weken zwangerschap in Spanje.

Heftig. Dat was het woord dat iedereen gebruikte in reactie op de arrestatie. Rechtsgeleerden zetten onmiddellijk grote vraagtekens bij de zaak. Nog voordat belangrijke feiten bekend waren, wierpen zij de vraag op of het juridisch wel mogelijk is in Nederland de vrouw te vervolgen om een abortus? En kan een vrouw voor abortus moord ten laste worden gelegd?

In de wet staat geen expliciete strafbepaling voor vrouwen die abortus laten plegen. Anders had justitie die kunnen gebruiken en had zij niet met de tenlastelegging van moord hoeven te komen. Maar de wet sluit de strafbaarstelling van de vrouw evenmin uit. Zeker niet op het moment dat de vrucht in staat is buiten het moederlichaam in leven te blijven.

De wet stelt duidelijk de actieve handeling van de abortus strafbaar. Het is in Nederland altijd de arts geweest die op zijn tellen moest passen, niet de vrouw. Nu heeft de officier van justitie voor het eerst de volledige verwijtbaarheid bij de vrouw. Dat is een radicale verschuiving.

Hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate vindt de fixatie op de vrouw „onwenselijk”. Het kan gevolgen hebben voor de uitzonderlijke praktijk van late abortussen in Nederland. Soms breken Nederlandse artsen zwangerschappen na 24 weken af als de baby tijdens of na de geboorte zal overlijden. Die mogelijkheid staat niet in de wet, maar is geaccepteerde praktijk, zo valt uit Kamerstukken op te maken.

Legemaate, tevens jurist bij de artsenorganisatie KNMG: „Zullen artsen deze late abortussen nog wel melden als zij weten dat hun patiënt vervolgd kan worden”? Volgens hem zal de transparantie van de Nederlandse abortuspraktijk verloren gaan en is die prijs veel te hoog.

Zou justitie met de arrestatie een schrikeffect beogen? Waarom juist nu? Martine Klaasse, voorzitter van de juristenvereniging Pro Vita die opkomt voor de ‘beschermwaardigheid’ van het leven, denkt dat deze zaak bedoeld kan zijn als voorbeeld. „Het is goed dat de Nederlandse rechter zijn oordeel velt omdat anders alle Nederlandse vrouwen de illegaliteit in kunnen duiken.” Nederland heeft al een vrij ruimhartig abortusbeleid, zegt zij.

Ook Henk Jochemsen, bijzonder hoogleraar medische ethiek aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam en directeur van het christelijke Lindeboom Instituut voor medische ethiek, zegt dat deze zaak als een „waarschuwing” van justitie te interpreteren is. Een signaal aan vrouwen dat zij voorzichtig moeten zijn. Jochemsen kan het zich wel voorstellen waarom justitie zich op de vrouw richt. „Als het kind dat geaborteerd is levensvatbaar was, dan is de vrouw medeverantwoordelijk voor de dood van het kind.” Maar ook hij noemt de actie van justitie erg onverwacht. „De officier van justitie moet wel heel goede redenen hebben een individu opeens zo heftig aan te pakken. Ik weet niet of dat fair is.”

Legemaate zegt dat het Openbaar Ministerie gevoelig kan zijn voor de tijdgeest en de ontwikkelingen in de samenleving. „We zijn anders gaan denken over de rechten en verantwoordelijkheden van mensen. We kijken nu meer naar de plichten van burgers.”