‘Hij wilde zich nog heel graag laten zien’

Koos Breukel was de laatste fotograaf voor wie Jan Wolkers poseerde – ruim een maand voor zijn dood. De foto’s verschijnen nu in boekvorm. „Hij was broos en ijzersterk tegelijk.”

Het liefst had hij hem naakt gefotografeerd, een verwijzing naar de beroemde foto op Rottumerplaat, begin jaren zeventig. Maar het was fris en Jan Wolkers was oud en broos. Fotograaf Koos Breukel (1962) maakte begin september een serie foto’s van Wolkers op Texel voor een productie van het magazine M van NRC Handelsblad waarin prominenten poseerden als portretten van oude meesters. Het waren Wolkers’ laatste foto’s, zo bleek: ruim een maand later overleed de schrijver in zijn slaap. De foto’s verschijnen nu in een boek met als titel De onstuimige spelbreker. Breukel: „Hij wilde zich nog heel graag laten zien.”

Breukel maakte de foto’s in Wolkers’ atelier. Voor zijn portretten gebruikt hij een platencamera. „Dat is een omslachtige manier van werken, die veel vraagt van de persoon die ik fotografeer. Iemand moet lang stilzitten, zich erg concentreren, en ik ook.” De fotograaf had een krukje meegenomen. „Wolkers leek me zo breekbaar. Ik was bang dat hij zou vallen.”

In een half uur was het gebeurd. „Ik zag dat hij wist hoe hij er uit wilde zien. Hij wilde niet te veel een oude man zijn, meer de robuuste, sterke Wolkers uit de jaren zestig, zeventig. Hij pompte zich op. Dat zie je mooi op de foto’s: er is een zweem van die jonge, sterke man, in zijn blik, zijn pose. Zijn geest was nog ijzersterk. En tegelijkertijd is er dat lichaam dat het opgeeft, dat op het punt staat door zijn hoeven te gaan. Ik vond het ontroerend.”

Tijdens het fotograferen bemoeide Wolkers zich nergens mee. Maar later, tijdens het uitzoeken van de foto’s, maakte hij zich toch zorgen. Breukel: „Het mocht niet sentimenteel worden, zei hij. Ik vroeg me af wat hij bedoelde. Ik denk dat het de angst was om er te kwetsbaar uit te zien. Ten onrechte: hij staat er als een huis.”

De schrijver was tevreden met het resultaat. „Hij belde me om te zeggen dat hij het een meesterlijke foto vond. Dat was heel aardig, ik maak dat eigenlijk nooit mee.” De dag dat Breukel een print voor Wolkers op de post deed, overleed hij. In het oranje T-shirt dat hij op de foto’s onder het blauwe draagt.

Breukel wilde graag dat er een boek van de foto’s verscheen. „Het is een belangrijk document. Bij deze sessie gaf hij zichzelf voor het laatst aan een wildvreemde. Misschien vinden sommige mensen het moeilijk om hem zo te zien. Maar ik vind dat hij zichzelf heel mooi heeft gegeven.”

‘De onstuimige spelbreker’ verschijnt volgende week bij Veenman Publishers, prijs 24,95 euro.