‘Benoemd om politiek vernuft’

Jack de Vries, vertrouweling van de premier, wordt de nieuwe minister van Defensie. Een ‘wederdienstbenoeming’, zegt politicoloog De Beus, die erop duidt dat Balkenende steun zoekt.

Er wordt deze dagen wat afgegniffeld in de wandelgangen van de Tweede Kamer, zegt fractieleider Alexander Pechtold (D66). De terugkeer naar het Binnenhof van Jack de Vries, tot voor kort meester-spindoctor van premier Balkenende (CDA), is een dankbaar onderwerp voor speculaties. Moest De Vries beloond worden voor bewezen diensten? Of kan Balkenende niet zonder zijn voormalige steunpilaar?

Pechtolds collega Femke Halsema (GroenLinks) legde deze week in de Tweede Kamer een direct verband tussen de terugkeer van De Vries naar Den Haag en de stabiliteit van het vierde kabinet-Balkenende. De afgelopen dagen kreeg Balkenende opeens uit eigen CDA-kring zware kritiek, van oud-minister Bot van Buitenlandse Zaken. Balkenende en Verhagen reageerden boos. Op zo’n moment, zei Halsema, „begrijp je dat Jack de Vries geen dag te vroeg terugkeert in het hart van het kabinet”.

De Vries zelf noemt het een jongensdroom die is uitgekomen. Hij wilde altijd al staatssecretaris van Defensie worden. Vandaar dat hij de kans om de vertrekkende partijgenoot Cees van der Knaap op te volgen, meteen benutte. Jack de Vries werkte als voorlichter bij het departement en is reservist van de Koninklijke Landmacht.

Maar buiten het CDA twijfelt vrijwel niemand eraan of de aanstaande benoeming van De Vries heeft vooral politieke redenen. Jack de Vries heeft vooral een lange carrière in de partij. Hij was voorlichter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, en hij was als politiek assistent van de premier een van de belangrijkste strategen van Balkenende. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 was De Vries campagneleider van het CDA. In september verliet hij het Binnenhof kort, hij ging werken als consultant bij Boer & Croon.

Als staatssecretaris van Defensie, zo zeggen Kamerleden en betrokkenen, zal de Vries zijn oude werk van spindoctor weer oppakken. Het mes snijdt voor Balkenende dus aan twee kanten. De Vries wordt beloond voor bewezen diensten, en de premier kan weer een beroep op hem doen.

De benoeming van De Vries duidt er volgens de Amsterdamse hoogleraar politicologie Jos de Beus op dat het leiderschap van premier Balkenende steun nodig heeft. „De beruchte tweede helft van de premier is begonnen. Juist in de laatste jaren krijgt een minister-president het moeilijk. Hij wordt eenzamer, verliest zijn beste vrienden. Dat begint nu ook zichtbaar bij Balkenende te worden. Hij moet verdedigen dat het CDA naar links is afgeslagen met de PvdA en afstand heeft genomen van zijn hervormingskabinetten.” Of, zoals oud-fractiemedewerker Joop van Rijswijk vandaag schrijft in Trouw: „Balkenende en De Vries passen zó goed bij elkaar (...) dat zij in de politiek niet meer zonder elkaar kunnen.”

Zuivere ‘wederdienstbenoemingen’, zoals De Beus ze noemt, zijn in de politiek niet bepaald aan de orde van de dag. Natuurlijk, graag halen premiers of partijleiders politieke vertrouwelingen binnen. De CDA-ploeg in het kabinet bestaat vrijwel alleen uit loyale partijgenoten: Maxime Verhagen, Piet Hein Donner, Ab Klink. „Maar dat zijn nog mensen bij wie een ministerschap of staatssecretariaat een logische vervolgstap is. Zelden ligt er zo dik bovenop dat iemand om zijn politieke vernuft is benoemd.”

Je ziet ze zelden, maar een enkele keer komen dergelijke benoemingen voor. Cees van der Knaap, de man die voor De Vries vertrekt, loste als staatssecretaris van Defensie voor de premier veel dagelijkse problemen in de coalitie op. Balkenende en Van der Knaap zijn al jaren bevriend, en de premier vertrouwt hem blindelings.

Wim Kok (PvdA) haalde in het tweede paarse kabinet zijn vertrouweling Dick Benschop binnen. Benschop adviseerde Kok als staatssecretaris van Europese Zaken met mediazaken. In 2002 werd hij campagneleider van de PvdA voor de Tweede Kamerverkiezingen van dat jaar.

Ook toenmalig premier Dries van Agt (CDA) had begin jaren tachtig ‘zijn’ Jack de Vries. Hij haalde in 1977 zijn financieel adviseur Rinus Peijnenburg binnen in zijn eerste kabinet. Peijnenburg werd minister zonder portefeuille, belast met het Wetenschapsbeleid. Maar in de praktijk was Peijnenburg vooral de ogen en oren van de premier bij financieel-economische kwesties.

Alexander Pechtold (D66) zegt dat De Vries aantoont dat het CDA naar binnen gekeerd is geraakt. „Politieke behendigheid is nu belangrijker dan vakbekwaamheid. Vorige kabinetten namen meer risico’s met kandidaten met vakkennis buiten de Haagse politiek, maar in dit kabinet doet alleen de PvdA dat nog een beetje.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Jack de Vries

In de intro bij het artikel Benoemd om politiek vernuft (13 december, pagina 2) staat dat Jack de Vries minister van Defensie wordt. Hij wordt staatssecretaris van Defensie.