Trouw aan de paus en aan het Vaticaan

Als aartsbisschop van Utrecht zal theoloog Eijk het conservatieve beleid van Simonis voortzetten.

Dat betekent dus: tegen abortus en euthanasie.

Toen de jonge arts Willem Jacobus Eijk (54) aan het eerste jaar van zijn internistenopleiding was begonnen, kwam „de roepstem van de Heer”. Daarna wilde hij priester worden. Hij voerde over zijn roeping gesprekken met Ad Simonis, destijds bisschop van Rotterdam.

De conservatieve Simonis (76), die afgelopen zaterdag afscheid nam als aartsbisschop van Utrecht, adviseerde Eijk naar het seminarie te gaan in het Limburgse Rolduc, dat als oer-conservatief bekendstond. Geen wonder dat Eijk zich ontwikkelde tot een behoudende geestelijke, die een trouw aanhanger was van de ethische leer van de rooms-katholieke kerk. Gisteren werd Eijk door paus Benedictus XVI tot aartsbisschop van Utrecht benoemd.

Wim Eijk, sinds 1999 bisschop van Groningen, keerde zich tegen abortus en euthanasie. Op de vraag wat hij als hoofd van de Nederlandse kerk anders gaat doen dan zijn voorganger Simonis zei hij gisteren: „Je zou me moeten wantrouwen, als ik daar een antwoord op had.” Kort na zijn installatie in Groningen kwam Eijk in opspraak door publicaties van kerkhistoricus Ton van Schaik in Hervormd Nederland. Van Schaik citeerde uit dictaten die Eijk, als docent moraaltheologie in Rolduc en de priesteropleiding in Den Bosch, in 1995 opstelde. Vooral de dictaten over homoseksualiteit trokken de aandacht. Eijk schreef volgens Van Schaik dat homoseksualiteit „een neurotische ontwikkelingsstoornis” is, en dat homo’s het best konden worden doorverwezen naar een klinisch psycholoog. Ook was hij tegen huwelijken met protestanten. Gisteren zei Eijk dat die citaten „door verkeerde mensen” uit de context zijn getrokken.

Het aartsbisdom lijdt jaarlijks ongeveer 1 miljoen euro verlies. „We hopen dat we van mensen die iets geven, meer kunnen ontvangen. Of dat we de kring van gevers kunnen uitbreiden. Je kunt de inkomsten verhogen en hopen dat dat lukt, of je moet de uitgaven beperken.”

Eijk promoveerde na zijn geneeskundestudie aan de Universiteit van Amsterdam bij de Leidse ethica Heleen Depuis op het onderwerp euthanasie. De vooruitstrevende Depuis had heel andere opvattingen dan Eijk. In NRC Handelsblad zei Depuis later dat de samenwerking toch goed was. „Eijk staat heel duidelijk in de lijn van Rome. Maar hij kan respect opbrengen voor het feit dat anderen er anders over denken.”

In 1999 vroeg nuntius (pauselijk ambassadeur) monseigneur Angelo Acerbi aan Eijk of hij bisschop van Groningen wilde worden. Eijk was verrast, twijfelde maar stemde toe. In katholiek Groningen kreeg Eijk geregeld de wind van voren omdat hij hiërarchisch zou zijn ingesteld en slecht zou communiceren. De gelovigen ervoeren het bovendien als onaangenaam dat Eijk stipt vasthield aan alle regels van het Vaticaan: paus Benedictus XVI was tevreden over de wijze waarop de moraaltheoloog de standpunten van het Vaticaan verdedigde. Volgens ingewijden heeft Eijk, die een prima netwerk in Rome heeft, geen nauwe banden met de andere Nederlandse bisschoppen. De vraag of hij zijn benoeming te danken heeft aan zijn persoonlijke band met Benedictus, hield hij gisteren af, hoewel hij de paus goed kent.

Voor menig katholiek komt Eijks benoeming tot aartsbisschop onverwacht. Enerzijds omdat Gerard de Korte, de hulpbisschop van Utrecht, de beste papieren leek te hebben, anderzijds omdat Eijk geen goede gezondheid heeft. Begin 2001 kreeg hij in Duitsland een herseninfarct, en raakte tijdelijk verlamd. Hij herstelde deels, maar kreeg twee maanden later last van aangezichtspijnen. Gisteren zei hij daarover: „Ik verkeer weer in blakende gezondheid.”