Opvoeden is meer dan straffen, leert Mohamed

Marokkaanse vaders kiezen vaak voor straffen van hun kinderen. Een cursus wijst ze op andere opties. „Ik leerde dat ik niet over die vier moest beginnen.”

Als hij nog in Marokko zou wonen, wist hij het wel. Geen controle meer over zijn puber? Bel de politie. Dan is het gauw afgelopen met losgeslagen pubers. De Marokkaanse vader Kadir – rossige baard, grijs haar – zucht. „Hier doet de politie niks.”

Het is vaak zelfs andersom, weet de Marokkaanse vader Lahcen. „Als ik hem een tik geef, roept mijn kind dat híj de politie belt.” En volgens Mohamed ligt het ook aan de Kinderbescherming en al die instellingen. Komt je dochter om een uur ’s nachts thuis, dan kun je boos worden of schreeuwen. Maar dan belt ze gewoon een of andere instantie. Ze loopt weg en kan zo ergens onderdak vinden. „In Marokko kun je niet weglopen.”

Cursusleider Abdellah Mehraz lacht. Ja, in Marokko gaat het anders, zegt hij. Maar vanavond wil hij vooral bespreken hoe je moet overleggen met je puber. „Grenzen stellen en straffen komt volgende week.”

Het is maandagavond, in een lokaaltje van het Islamitisch College Amsterdam in Slotervaart. Vijf Marokkaanse vaders volgen hier de cursus ‘Beter omgaan met pubers’, georganiseerd door het Ouder en Kindcentrum (OKC). De als pedagoog opgeleide Mehraz geeft de cursus. Hij is van de organisatie Pharos, een kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheid. De vaders hebben schriftjes voor zich liggen, waarin ze aantekeningen maken. Dit jaar wordt de cursus voor het eerst gegeven, speciaal gericht op vaders, die normaal nauwelijks in aanraking komen met opvoedingstips. Er doen acht mannen mee.

Marokkaanse vaders, zegt stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch, zijn zelf vaak in Marokko in grote sociale controle opgegroeid. En met een traditionele opvoeding: strak, streng en weinig ruimte. Nu leven ze in Amsterdam. De sociale controle is er niet. De verleidingen – drank, drugs, relaties – zijn groot. Hoe moeten ze daar mee omgaan? Marcouch: „Dat weten ze niet. Daarom reageren ze vaak vanuit angst. Streng en met veel straffen.” Maar ze moeten leren hun kinderen ruimte te geven. „En zich verdiepen in hun leefwereld.” Natuurlijk, zegt hij, mogen ouders hun idealen hebben. „Bijvoorbeeld zeggen: maagd tot het huwelijk. Maar vertel toch ook maar over condoomgebruik.”

Commanderen, dreigen, preken, beschuldigen, schelden, beschamen, de deur op slot doen. Dat zijn verschillende manieren van niet goed reageren, legt cursusleider Mehraz uit. „Zoek een evenwicht tussen belonen en straffen. Kinderen willen horen dat ze iets goeds doen.”

De vaders knikken. Dat weten ze. Maar, zegt een van de mannen, dat is niet iets wat we van nature doen. Want waarom zou je een compliment geven, als ze doen wat goed is. Dat behoren ze toch te doen? Toch, vertelt Mohamed, heeft hij gemerkt dat het werkt. Bij zijn dochter, die laatst thuiskwam met haar rapport. Zevens, achten, en zelfs een negen had ze. Maar ze had ook een vier voor Frans. „Ik had geleerd dat ik niet meteen over die vier moest beginnen.” Dus gaf hij een compliment voor alle mooie cijfers. Het bleek te werken. „Mijn dochter merkte dat ik anders reageerde dan dat ik daarvoor deed.”

Het belangrijkste is volgens Mehraz dat ze contact houden met hun kinderen. „Als je niet met ze praat, kennen ze je niet, en zullen ze ook niet naar je toekomen als ze iets willen weten.”

Toch, zeggen de vaders, hebben ze de ontwikkeling van hun kind niet in de hand. Op school leren ze van alles, en op straat ook. En soms behandelt een leraar hun kinderen als minderwaardig, omdat ze Marokkaans zijn, vertelt Lahcen. „En dan gaan ze zich vijandig gedragen.”

Mehraz knikt. Hij weet dat discriminatie voorkomt. „Maar het gaat nu om jullie rol. Wat doen jullie?” Hij was eens op een ouderavond van ongeveer vijfhonderd kinderen, vooral Marokkaanse. „Er waren twee vaders.” Ja, maar ouders spreken niet altijd Nederlands, verklaart Mohamed. Geen excuus, zegt Mehraz, dan neem je maar een vriend mee. „Als jullie geen verbinding hebben met school en de buurt, dan is opvoeden van je kind niet mogelijk.”

Aan het einde van de avond vraagt Mehraz of ze iets geleerd hebben. Luisteren en onderhandelen met je kind, zeggen de vaders. En wat ze misten? De man met de rossige baard steekt zijn hand op. „Ja, straffen. Want wat moet ik nou doen alles mislukt?”