Het gaat weer goed met Europa

Het schort bij veel politici in Europa aan visie, leiderschap en overtuigingskracht.

Laten zij een voorbeeld nemen aan Nicolas Sarkozy, zegt Vivien Schmidt.

Langzaam maar zeker krabbelt de Europese Unie overeind, uit de crisis waar zij twee jaar geleden in belandde door het Franse en Nederlandse ‘nee’ tegen de Europese Grondwet. Dat is althans de stellige indruk van de Amerikaanse Europa-expert Vivien Ann Schmidt.

Na de grote uitbreiding met tien nieuwe lidstaten, de big bang van 2004, lag een zekere terugslag in de rede, zegt ze. Zeker toen daar het echec met de Europese Grondwet overheen kwam.

Maar nu ziet ze toch, gedragen door gunstige economische thermiek, tekenen van herstel in de Europese samenwerking: de nieuwe Franse president Nicolas Sarkozy, het nieuwe EU-verdrag dat de regeringsleiders morgen in Lissabon ondertekenen, de constructieve geluiden uit Warschau en de groeiende consensus over herziening van de Europese landbouwpolitiek.

Vivien Schmidt was onlangs in Nederland voor een discussie op Instituut Clingendael over het rapport ‘Europa in Nederland’ dat de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) eind mei uitbracht.

Een van de conclusies in dat rapport is dat de Nederlandse afwijzing van de Europese Grondwet voor een belangrijk deel moet worden verklaard uit de omstandigheid dat de nationale politieke elite „de ontluikende politisering van het Europese niveau niet adequaat [had] onderkend, noch [had] verwerkt”.

Daaraan verbindt de WRR als aanbeveling: „Dat zal moeten veranderen om een duurzame legitimering van Europa in Nederland te bewerkstelligen.”

Om de kloof tussen elite en burgers te overbruggen hintte de WRR voorzichtig op nieuwe experimenten met referenda. Wat vindt u?

Vivien Schmidt: „Een referendum is een heel slecht instrument voor zo’n ingewikkelde kwestie als een internationaal verdrag, en helemaal voor een land als Nederland dat eigenlijk geen referendum kent.

„Bovendien, Nederland is een representatieve democratie. Waar heb je anders volksvertegenwoordigers voor?”

In uw ogen deed het Nederlandse kabinet er goed aan geen tweede referendum toe te staan?

„Ja, dat was heel verstandig. Een referendum vereist een heldere vraagstelling, waarop je duidelijk ‘ja’ of ‘nee’ kunt antwoorden. Dat is met zo’n complex en veelomvattend verdrag niet het geval.”

In Den Haag ging de vlag uit toen een lagere contributie aan de EU was bedongen?

„Dat was nogal kortzichtig en had ook weinig te maken met het leiderschap dat in Europa nodig is. Het paste in het huidige blaming and shaming: de plussen voor de nationale hoofdsteden, de minnen voor Brussel. Koren op de molen van populisten en extremisten.”

Is de nieuwe Franse president Nicolas Sarkozy een lichtend voorbeeld?

„Hij heeft het tot nog toe briljant gedaan, een verademing na Chirac. Zowel inhoudelijk als symbolisch – bij zijn inaugurale rede werd hij geflankeerd door de Franse én de Europese vlag. Dat was nog nooit eerder gezien. Zijn boodschap is duidelijk: Frankrijk is terug in Europa, en Europa is terug in Frankrijk.”

Europa heeft meer Sarkozy’s nodig?

„Meer dan een of twee zal niet lukken. We moeten nog afwachten wat Gordon Brown gaat doen, maar ik ben bang dat hij er te veel euroscepsis instopt.”