Harde vaderstem ontbreekt in Bijlmerflat

Surinaamse ouders missen in de Bijlmer de sociale controle die vroeger de opvoeding bepaalde. De wethouder: „Vráág om hulp, dat is geen schande.”

Ze is moeder van twee grote zoons. Met die van vijftien jaar heeft ze voortdurend ruzie. Hij wil om elf uur thuis komen, zij vindt tien uur laat genoeg door de week. Ze kon het niet meer aan, vertelt ze, en vroeg het opvoedadviesbureau een hulpverlener langs te sturen. Om haar te helpen het gezag in huis te heroveren. Hij kwam, een Nederlander, en hij zei: ‘Mevrouw, uw zoon is vijftien, laat hem om half elf thuis komen’.

De zaal moet lachen: typisch Nederlanders. Zij onderhandelen met kinderen, zoeken compromissen. Het machtswoord spreken ze liever niet uit. Surinamers wel. Die voeden ouderwets op. Een andere moeder: „De leraar zegt: zeg maar Jan. Ik heb hem uitvoerig moeten uitleggen dat ik wil dat mijn kinderen u zeggen tegen álle volwassenen.”

In een zaaltje onderin een flat in de Amsterdamse Bijlmer praten dertig ouders met wethouder Hennah Buyne (Onderwijs en Jeugd, PvdA) over opvoeding en hoe moeilijk dat is in de anonieme, Nederlandse stad. Buyne heeft de afgelopen weken groepsgesprekken gevoerd met een bonte verzameling Amsterdamse ouders: Marokkaanse, Turkse, Afghaanse, Egyptische en Surinaamse. Ze wil weten waar zij tegenaan lopen in de opvoeding van hun kinderen en bekijken of de gemeente hulp kan bieden. De gesprekken zijn onderdeel van het nieuwe beleid van de gemeente ten aanzien van ouders en opvoeding (zie inzet).

Als iemand weet waar ontsporing van jongeren toe kan leiden, is Hennah Buyne het wel. Zij is ruim 20 jaar strafrechter geweest, onder meer kinderrechter, in Groningen, Amsterdam en Arnhem.

Vroeger, in Suriname, was het geen punt dat veel moeders hun kinderen alleen opvoedden, verzuchten de ouders tijdens het Bijlmer-gesprek. Er was altijd wel een oom of goede buurman een paar huizen verderop die de vaderrol zonodig op zich nam. In Suriname is het warm, de deuren staan open en men leeft buiten waardoor de sociale controle groot is. „Als je op school iets verkeerd deed, ging dat als een lopend vuurtje van erf tot erf en dan wist je moeder het voordat je thuis was.” Hier geldt dat niet. Iedereen zit binnen in een flat en dan mis je als alleenstaande moeder het gezag van een harde vaderstem.

Armoede is hier een groter probleem dan in Suriname. Een man vertelt dat een paar moeders hem regelmatig smeken om tien euro. Voor brood. Een hulpverlener beschrijft hoe moeders eindeloze avonddiensten draaien om het gezin te onderhouden maar daardoor geen tijd hebben om echt op de kinderen te letten. En dan zijn er de merkkleding en mobieltjes die kinderen willen, geïnspireerd door de televisie en internet. Of de dure leningen die jongeren vanaf hun achttiende krijgen aangeboden.

Zwart zijn was in Suriname ook geen punt. Hier moeten ze altijd opboksen tegen de lage verwachtingen die witte leraren van hen hebben, zeggen ze. Een druk zwart kind? Krijgt de diagnose adhd, en moet naar de speciale school.

Ghanese ouders hebben het helemaal moeilijk; die zijn dolblij als ze horen dat hun kind naar the special school mag omdat dat in Ghana een school is voor excellente leerlingen. Dan legt een hulpverlener uit: nee, de speciale school betekent dat uw zoon speciale aandacht nodig heeft omdat hij achterloopt.

Toch moeten ze hun kinderen híer opvoeden en wethouder Buyne is er om te horen hoe de gemeente concreet kan helpen. Armoede? „We krijgen de potjes op het stadhuis niet op voor opvoedingsdoeleinden! Je kunt geld krijgen voor lidmaatschap van een sportclub en voor huiswerkbegeleiding. En dúrf om hulp te vragen, dat is helemaal geen schande.” Maar Buyne wil ook dat ouders hun eigen verantwoordelijkheid nemen, van de geboorte af aan. Lezen met het kind, spelen met het kind, rust en regelmaat bieden in huis.

Zulke ouders zijn er ook bij vanavond. Sterke vrouwen die melden dat ze in hun eentje de kinderen hebben opgevoed en dat die goed terecht zijn gekomen. Het recept? Prioriteiten. „Nooit heb ik mijn kinderen alleen televisie laten kijken, ik ben overal bij geweest.” Een andere vrouw wil ook niks horen van klagende ouders. „Ik heb het alleen gedaan en ik heb mijn kind bewapend om het te redden in de witte samenleving. Bewapend met beton.”