Trouw volger van het Vaticaan

Hij was opgeleid tot arts, maar werd priester. De moraaltheoloog Eijk, recht in de leer van Rome, wordt – tot verrassing van menig katholiek – aartsbisschop.

Monseigneur Willem Jacobus Eijk, door paus Benedictus XVI tot aartsbisschop van Utrecht benoemd, werd op 22 juni 1953 in Duivendrecht geboren. Zijn moeder was katholiek, zijn vader doopsgezind. Nadat zijn moeder overleed, verhuisde hij naar de plaatselijke pastorie. Daar kwam hij onder de hoede van pastor Laan.

Eijk ging medicijnen studeren aan de Universiteit van Amsterdam. In 1987 promoveerde hij bij de vooruitstrevende Leidse ethica Heleen Dupuis op het onderwerp euthanasie. Dupuis had heel andere opvattingen dan Eijk. In NRC Handelsblad zei ze later dat de samenwerking toch goed was. „Eijk staat heel duidelijk in de lijn van Rome. Maar hij kan respect opbrengen voor het feit dat anderen er anders over denken.”

Eén jaar was hij werkzaam als arts, tot hij de roeping kreeg priester te worden. In die periode sprak hij over het priesterambt met monseigneur Simonis, de toenmalige bisschop van Rotterdam die hij nu als aartsbisschop opvolgt.

Op aanraden van de conservatieve Simonis koos Eijk voor een opleiding aan het seminarie van Rolduc, dat als conservatief bekend stond. Eijk, die in 1985 tot priester werd gewijd, was vervolgens twee jaar kapelaan in het Limburgse Blerick. Na zijn promotie in 1987 zette hij in Rome zijn studie moraaltheologie voort. Vanaf 1990 doceerde hij theologie aan het seminarie in Rolduc.

Monseigneur Angelo Acerbi, de vertegenwoordiger van het Vaticaan in Nederland, vroeg Eijk in 1999 of hij bisschop van Groningen wilde worden. Eijk was verrast, twijfelde, maar stemde toe. Een jaar na zijn benoeming verweet de Dokkumer pastoor Paul Verheyen Eijk in het Nieuwsblad van het Noorden „een dirigistische manier van optreden”, waarmee de bisschop volgens Verheyen het vertrouwen bij veel voorgangers in het bisdom had verspeeld.

In bredere kring in katholiek Groningen kreeg Eijk geregeld de wind van voren omdat hij hiërarchisch zou zijn ingesteld en moeilijk zou communiceren. De gelovigen vonden het bovendien onaangenaam dat Eijk stipt vasthield aan alle regels van het Vaticaan: paus Benedictus XVI was tevreden over de wijze waarop de moraaltheoloog de standpunten van het Vaticaan verdedigde. Volgens ingewijden zou Eijk, die een prima netwerk in Rome heeft, geen nauwe banden hebben met de andere Nederlandse bisschoppen.

Voor menige katholiek komt de benoeming van Eijk onverwacht omdat de bisschop geen goede gezondheid heeft. Door aangezichtspijnen was Eijk, die werd geroemd om zijn enthousiaste medewerking aan interkerkelijke samenwerking, enige jaren jaren geleden vele maanden uit de running.