Sterke man Poetin kiest voor de zwakste zoon

President Poetin wil worden opgevolgd door Dmitri Medvedev. Aldus kan Poetin zijn eigen toekomst veilig stellen: als premier onder Medvedev.

Dmitri Medvedev, Poetins favoriet voor zijn opvolging. Foto Reuters First Deputy Prime Minister Dmitry Medvedev attends a German-Russian economy conference at the 'Hannover Fair' in Hanover in this April 24, 2006 file picture. Putin on Monday backed the candidacy of Medvedev to become Russia's next president. Putin said he "completely and fully" supported a proposal by four political parties -- including United Russia, which won a Dec. 2 parliamentary election -- to nominate Medvedev. REUTERS/Christian Charisius/Files (GERMANY) REUTERS

De sterke vader heeft zijn zwakste zoon als opvolger gekozen, met als enige doel zelf aan de macht te blijven. Zo zou je de verheffing van Dmitri Medvedev tot Poetins persoonlijke kandidaat voor de presidentsverkiezingen van maart 2008 misschien het beste kunnen typeren. Want ook al komt met de 42-jarige vicepremier en Gazprom-topman straks een modern ogende, liberale en westers georiënteerde zakenman op de presidentiële troon, zeker is dat hij een marionet van zijn voorganger zal zijn. Vandaag zei Medvedev dat hij Poetin als premier wil.

Dat de als soft bekendstaande Medvedev weinig leidinggevende kwaliteiten bezit en ook al niet zo succesvol is met zijn sociale hervormingen, komt Poetin daarbij goed uit. Want daardoor kan hij zelf blijven schitteren, zonder concurrentie van de man die formeel de hoogste ambtsdrager is.

Met een ja-knikker als Medvedev als president hoeft Poetin zich na zijn aftreden in mei 2008 dus geen enkele zorgen te maken over zijn eigen politieke toekomst. Dat zou wel zo zijn geweest als hij voor de andere vicepremier had gekozen die in de race was voor de presidentskandidatuur, Sergej Ivanov, een vertegenwoordiger van het kamp van conservatieve generaals en hoofden van de veiligheidsdiensten, de ‘siloviki’. Voor deze haviken is Medvedevs uitverkiezing dan ook een zware tegenslag. Temeer omdat die nog eens duidelijk maakt aan wiens kant Poetin staat.

Poetin en Medvedev leerden elkaar begin jaren negentig kennen toen ze in het stadsbestuur van Sint Petersburg werkten voor de liberale burgemeester Sobtsjak. Medvedev was er juridisch adviseur van de door Poetin geleide afdeling voor externe relaties.

Medvedev, de zoon van twee Petersburgse hoogleraren, geldt als een harde werker. Hij kan zich zaken in korte tijd eigen maken, als hem maar wordt gezegd wat hij moet doen. Een intellectuele hoogvlieger is hij dus niet. Wel is hij een teamspeler, een eigenschap die hem als regeringsleider goed van pas kan komen, omdat hij net als Poetin de elkaar bestrijdende Kremlinfracties te vriend zal moeten houden. Ook heeft hij de reputatie van een ‘bijdehand ventje’. Dit laatste komt volgens veel Russen door zijn geringe lengte: hij is nog tien centimeter kleiner dan de één meter zeventig lange Poetin.

Toen Poetin eind 1999 premier werd, haalde hij zijn vriend Medvedev naar Moskou. Daar werd hij adjunct-directeur van de presidentiële staf. Vanaf dat moment begon zijn geleidelijk opklimmen naar de top van de kartelige Russische machtspiramide.

Vervolg Medvedev: pagina 5

Geen vriend van ‘soevereine democratie’ van Poetin

De eerste tussenhalte tijdens die beklimming was zijn benoeming in 2000 tot voorzitter van de Raad van Bestuur van het machtige staatsgasbedrijf Gazprom. In die functie was hij het oog en oor van Poetin, de enige echte baas van Gazprom.

In 2003 benoemde Poetin Medvedev tevens tot hoofd van de presidentiële staf. In die functie was hij ineens een machtig man in het Kremlin. Hij sloot zich aan bij de fractie van de ‘Petersburgse juristen’, de liberale, op het Westen georiënteerde technocraten die Rusland willen moderniseren. Hun grootste tegenstanders in het Kremlin zijn de ‘siloviki’. Die zijn de laatste tijd regelmatig in het nieuws omdat zij met veel machtsmisbruik hun posities en belangen verdedigen. Maffiapraktijken worden daarbij niet gemeden.

Opvallend is dat Medvedev zich tijdens die Darwinistische overlevingsstrijd in het Kremlin altijd als een overtuigde democraat heeft gemanifesteerd, voor zover dat in Rusland mogelijk is. Zo verzet hij zich tegen de door Poetin gebruikte term ‘soevereine democratie’, waarmee de aangestuurde, autoritaire vorm van democratie wordt aangeduid. Tegen de zakenkrant Vedemosti zei hij deze zomer die gemankeerde democratie excessief en schadelijk te vinden.

Uit zijn tijd als hoofd van de presidentiële staf noemt Medvedev de hervorming van de rechtbanken als zijn grootste wapenfeit. De rechtbanken zouden onafhankelijker van het Kremlin moeten worden. Maar toen ze in 2005 fel werden gekritiseerd om het feit dat het Kremlin hen gebruikte om Michail Chodorkovski, de voorzitter van oliegigant Joekos, te veroordelen en grote delen van het bedrijf te nationaliseren, bleek die hervorming een wassen neus. Ook al benadrukte Medvedev zelf het tegenovergestelde.

Vanaf zijn benoeming tot eerste vicepremier zagen politici en Kremlinwatchers Medvedev als Poetins meest waarschijnlijke opvolger. Vanaf toen is hij vrijwel dagelijks in het tv-nieuws te zien, samen met zijn tegenspeler Ivanov. Beiden leken de afgelopen maanden een wedstrijdje ‘wie is het vaakst en het dichtst in de buurt van Poetin’ te spelen. Medvedev lag in die race volgens opiniepeilingen steeds een handlengte voor. Zijn vriendelijke verschijning heeft hem daarbij ongetwijfeld geholpen. Maar om te overleven te midden van de lange messen in het Kremlin zijn andere eigenschappen veel belangrijker. En de enige die zulke eigenschappen in huis heeft is vooralsnog Poetin. Alleen daarom al zal Medvedev de beschermende hand van zijn leermeester hard nodig hebben.