Centrale bank van VS hanteert doemscenario

Als het aan de financiële markten ligt, zal de ‘Fed’ vanavond de belangrijkste rentes in de VS verlagen. Maar zo’n stap lijkt geheel gebaseerd op economische prognoses, niet op feiten.

Een close call werd het genoemd, de laatste vergadering van het bestuur van de Amerikaanse centrale banken eind oktober. Uiteindelijk werd besloten om de geldmarktrente, de federal fund rate, met een kwart procentpunt te verlagen tot 4,5 procent en de discontovoet waartegen de centrale bank direct aan commerciële banken leent met eveneens een kwart procentpunt, tot 5 procent.

Maar het bestuur was zeer verdeeld. De kredietcrisis die deze zomer de banken teisterde, leek weg te ebben, zodat de discussie weer kon gaan over de vooruitzichten voor de Amerikaanse economie en de implicaties daarvan voor het monetaire beleid. De diagnose: er was een risico dat de economische groei zou inzakken onder invloed van met name de wankelende huizenmarkt. De inflatie leek te hoog om een renteverlaging te rechtvaardigen, maar dat kwam vooral door oplopende prijzen van energie en voedsel. De zogenoemde ‘kerninflatie’ stabiliseerde rond de 2 procent. Een renteverlaging was daarom gerechtvaardigd.

In de anderhalve maand die sindsdien verstreken, is de situatie op de kredietmarkten radicaal verslechterd. Centrale banken in de industriële wereld zagen zich genoodzaakt extra geld in de markt te pompen om zo te voorkomen dat banken tegen het jaareinde zouden stoppen elkaar geld te lenen en de geldmarkt droogvalt. Omdat ook de Amerikaanse huizenmarkt verder verslechterde, zwol op de markten de roep aan om een nieuwe renteverlaging die naast noodzakelijk ook gerechtvaardigd leek. Nog anderhalve week geleden hield een groot deel van de banken zelfs rekening met een nieuwe renteverlaging van een half procentpunt voor de geldmarktrente en eveneens een half procentpunt voor de discontovoet. Na een reeks van economische gegevens die wat minder dramatisch uitpakte dan gevreesd, is de consensus op de financiële markten enigszins getemperd. Aan de vooravond van de vergadering van de ‘Fed’ die later vandaag plaatsvindt, vatte zakenbank Dresdner Kleinwort het verwachte overwinteringspakket als volgt samen: een verlaging van de federal fund rate van 4,5 procent naar 4,25 procent, een verlaging van de discontovoet van 5 procent naar 4,5 procent, en een begeleidend schrijven waaruit kan worden opgemaakt dat deze renteverlaging niet de laatste zal zijn.

Over de verdere toekomst verschillen de spelers wél sterk van mening. Bear Stearns, de zakenbank die als een van eerste in problemen kwam door de kredietcrisis, ziet de rente niet verder dalen dan 4,25 procent. Terwijl een van de jongste slachtoffers, Merill Lynch, de rente in het voorjaar van 2009 op nog slechts 2 procent ziet staan. Het verschil van mening heeft veel te maken met de vooruitzichten voor de economie zelf. Dat is niet verwonderlijk. Hoewel centrale banken hun beleid altijd wel voor een deel baseren op verwachtingen en projecties, lijkt de Fed nu uitsluitend nog uit te gaan van een toekomstschets. Feit is, volgens het Britse economisch onderzoeksbureau Lombard Street Research, dat de Amerikaanse economie dit hele jaar al met tussen de 4,4 en 5,2 procent groeit, met een uitschieter naar boven in het derde kwartaal. De werkloosheid stijgt nog niet noemenswaardig en is de laatste drie maanden stabiel op 4,7 procent. Dat de groei zal inzakken of zelfs in recessie terechtkomt, bestaat alleen nog in de fantasie van de beleidsmakers.

De ‘kerninflatie’ mag intussen dan laag zijn op onder de 2 procent, de gewone inflatie waar de Amerikaanse burger met zijn benzine en dagelijks brood mee te maken heeft, is inmiddels 3,7 procent. De invoerprijzen stijgen door de dure energie en de goedkopere dollar op dit moment met tegen de tien procent, en de producentenprijzen met zo’n 6 procent.

Op basis van de feiten – een bovengemiddelde groei en een gevaarlijk stijgende inflatie – zou geen centrale bank besluiten de rente te verlagen. De prognoses over economisch onheil en dalende inflatie moeten dus wel uitkomen. Mocht dat niet het geval zijn, stelt Lombard Street, dan is de uitkomst ironisch: de Fed zal abusievelijk worden geprezen om het feit dat zij een recessie heeft voorkomen, maar zal daarna het rentewapen langduriger dan nodig moeten hanteren om de uit de hand gelopen inflatie te temmen.

Zijn er dan toch valide redenen waarom de centrale bank dit risico zou nemen? Ja. De eerste is dat de markten al zodanig uitgaan van een renteverlaging dat de Fed al niet meer terug kan. De tweede reden is minder rooskleurig: de kredietcrisis is kennelijk nog veel erger dan de buitenwereld bevroedt.

Lees vanavond wat de Fed besluit op nrc.nl/economie