Arsenicum

Vandaag wil ik het hebben over een man en een vrouw die een levensverzekeringsmaatschappij probeerden te tillen. Wacht even, zegt u nu, daar had je het gisteren toch al over? Toen beschreef ik de lotgevallen van het Engelse echtpaar Baldwin, waarvan de man als kanovaarder ‘verdween’.

Het toeval wilde dat ik zaterdag in de Amsterdamse stadsschouwburg een voortreffelijk toneelstuk zag met ongeveer hetzelfde onderwerp: Instinct in de regie van Johan Simons en met Pierre Bokma in een glansrol. Instinct is een tamelijk getrouwe bewerking van de thriller Double Indemnity (Dubbele schadeloosstelling) uit 1935 van de schrijver James Cain.

Het was de tweede klassieker die Cain schreef, wereldberoemd werd hij vooral met The Postman Always Rings Twice. Meesterlijke boeken, geschreven in bondige taal die je meteen meezuigt in het leven van de ik-figuur, de dader.

In Double Indemnity is die dader zélf een verzekeringsagent die zijn eigen maatschappij tracht op te lichten. Hij laat zich gebruiken door een vrouw die van haar rijke man afwil. Zijn motief is lust (voor die vrouw), het hare is geld. Ze ruimen de man uit de weg en raken vervolgens verstrikt in een web van leugens, dat naar hun ondergang zal leiden.

Het echtpaar Baldwin probeerde de verzekeringsmaatschappij niet met een moord, maar met een verdwijning te misleiden. Maar verder zijn de overeenkomsten met het boek groot: de samenspanning door twee geliefden, de zorgvuldige voorbereiding, de noodlottige nasleep.

De frappantste overeenkomst is de ruzie die na de daad tussen de complotteurs ontstaat.

De minnaars in Double Indemnity gaan elkaar naar het leven staan, Anne Baldwin probeert de schuld op haar man af te schuiven. De groeiende psychische druk waaronder zulke daders samen moeten leven, maakt hun lotgevallen zo fascinerend, want invoelbaar.

„That’s all it takes, one drop of fear, to curdle love into hate”, schrijft Cain in Double Indemnity.

In The Postman Always Rings Twice had hij een bijna identiek drama beschreven. Voor dat boek liet hij zich inspireren door een waargebeurd verhaal: de Ruth Snyder- Judd Gray-moordzaak uit 1927.

Ruth Snyder beraamde met haar minnaar Judd Gray een moord op haar echtgenoot Albert, een journalist. Nadat Ruth haar man vermoord had, zette ze haar medeplichtige minnaar op de trein. Ze gaf hem voor onderweg een fles wijn mee. Gray had geen kurkentrekker bij zich en durfde er het treinpersoneel niet om te vragen. Dat is zijn redding geweest, want toen de politie de fles later onderzocht, vond ze een hoeveelheid arsenicum, genoeg om een heel regiment uit te moorden.

Toen James Cain hiervan hoorde, zei hij goedkeurend: „Geen twee mensen kunnen zo’n vreselijk geheim delen en op dezelfde aarde wonen.” Daarmee was The Postman Always Rings Twice, voor mij de beste misdaadroman aller tijden, geboren. En zeventig jaar later het toneelstuk Instinct.

Worden levensverzekeringsmaatschappijen vaak op zo’n spectaculaire manier bedrogen? Dat valt wel mee. Mijn vader heeft veertig jaar in die wereld gewerkt en helaas heeft hij ons nooit zo’n spannend verhaal kunnen vertellen. Of wilde hij niet dat zijn zoon thrillerschrijver werd?

Frits Abrahams