Simons’ ‘Instinct’ blijft op pulp gebouwd

Theater Instinct, naar James M. Cain, door NTGent. Gezien 7/12 Stadsschouwburg, Amsterdam. Tournee t/m 18/12. Inl. 0032-9-2251202 of www.ntgent.nl

„We hebben het gedaan!” zegt Pierre Bokma tegen Elsie de Brauw in het toneelstuk Instinct. Bokma is de verzekeringsagent die samen met zijn minnares haar man vermoordt, om één miljoen dollar aan verzekeringsgeld op te strijken. Hij doet het uit hebzucht, en uit liefde voor de fatale vrouw. Maar vooral ook uit liefde voor zijn vak; hij kent alle trucs uit het boek, nu wil hij een stap hoger. Nog hoger dan de perfecte moord ligt voor hem het volmaakt oplichten van zijn eigen maatschappij.

Maar als hij de moord heeft gepleegd, staat Bokma er bij als Macbeth: ontredderd, radeloos, in paniek. De koelbloedige Lady Macbeth moet de schlemielige verzekeringsagent leiden. Boven zichzelf uitstijgen, lukt hem niet. En dat maakt hem zo herkenbaar.

Regisseur Johan Simons en zijn groep NTGent hebben dit seizoen al drie grote voorstellingen gemaakt. De tien geboden, Merlijn en Instinct; drie uitersten van zijn indrukwekkende oeuvre. Simons maakt doorgaans politiek theater over het Westelijk onbehagen, de gêne van de rijken, over de plaats van de moraal in deze tijd. Maar voor Instinct bewerkte hij Double Indemnity, een beroemde film noir (harde, duistere detective) uit 1944 van Billy Wilder. Raymond Chandler schreef het scenario, gebaseerd op een novelle van James M. Cain.

Simons en zijn meesterlijke acteurs, Bokma, De Brauw en Wim Opbrouck (als de sluwe detective-achtige collega die alles doorheeft) hebben een fantastische vertaling naar het toneel gevonden. In navolging van de tv-serie The Singing Detective barsten de spelers uit in woordloze a cappelazang, voornamelijk liedjes van de Afro-Amerikaanse zanggroep The Ink Spots, en beleeft de verzekeringsagent de vertelling als een koortsdroom in zijn ziekenhuisbed, wat de spelers de mogelijkheid geeft om eenvoudig van scène, rol en locatie te wisselen. Met slapstick, losse intermezzo’s en overdrijving brengt Simons humor in het cynische moordverhaal. Door de jaren veertig-aankleding, de stereotype krimi-karakters, en door de grote bewegingen, zijn de spelers als stripfiguren. Des te knapper van Bokma dat hij hierboven uitstijgt en een geloofwaardig mens in nood schept, even rijk geschakeerd in emoties als in een klassieke rol.

Toch is Instinct een teleurstelling. Er zit iets scheef. De bijna volmaakte regie, de muzikaliteit, de grote spelprestaties, kunnen niet verhelpen dat de voorstelling op pulp is gebouwd, een eenvoudig misdaadverhaal, een plot driven puzzeltje, waarover je niet langer dan de duur van de voorstelling nadenkt. Terwijl je op de beste voorstellingen van Simons minstens een jaar kunt teren.

Rectificatie / Gerectificeerd

Recensie

Bij de recensie van Instinct (10 december, pagina 9) ontbreekt de auteursnaam, Wilfred Takken.