Handel verpest top EU-Afrika

Op de top in Lissabon wilde de Europese Unie haar banden met Afrika aanhalen.

Zo wil de EU de opkomende grootmacht China de pas afsnijden – zonder succes.

Goed en kwaad waren op het plein voor het Oriente Station in Lissabon zaterdagmiddag overzichtelijk opgesteld. Aan de ene kant stonden enkele honderden luidruchtige aanhangers van de Libische leider Gaddafi en van de Zimbabweaanse president Mugabe. Aan de andere kant protesteerde een kleine groep tegenstanders van de twee meest controversiële deelnemers aan de Europees-Afrikaanse top die dit weekeinde in Lissabon werd gehouden.

„Leve Afrika, Leve Gaddafi”, riepen aanhangers van de Libische leider, zwaaiend met groen-geel-witte vlaggen en portretten van hun held. Andere demonstranten hielden spandoeken omhoog met de teksten ‘Mugabe is right!! Land to the people!!’. De tegenstanders waren geringer in aantal. Hassan el-Amin van het Libische bevrijdingsfront riep: „Gaddafi moet gaan” en een groepje kleurig uitgedoste Zimbabwanen hield het bij „Mugabe kills”.

Honderden meters verderop waren de regeringsleiders van 27 lidstaten van de EU en 53 Afrikaanse landen bij elkaar voor hun eerste EU-Afrika top in zeven jaar. De Ghanese president Kufuor herinnerde aan „vijfhonderd jaar waarin de betrekkingen tussen Afrika en Europa ongelukkig waren”. Maar historische onrecht en de onmenselijkheid van de slavenhandel, het kolonialisme en de apartheid zijn voorbij. De top, zei Kufuor aan het slot van de conferentie, levert een „positieve bijdrage aan het globaliseringsproces”. Afrika, zei de Ghanese president, moet zich uit eigenbelang aansluiten bij de rest van de wereld. „Afrika moet meedoen aan de hoofdsstroom van de globalisering.” Daar horen ook goed bestuur en respect voor mensenrechten bij, zei hij, want die versterken de ontwikkelingskansen van Afrikaanse landen.

De EU wilde het hebben over het nieuwe partnerschap met Afrika, ingegeven door het besef dat Europa haar traditionele greep op het Afrikaanse continent begint te verliezen. China is hard bezig Afrikaanse landen voor zich te winnen met gunstige kredieten, contracten voor de levering van grondstoffen en de aanleg van infrastructuur om die grondstoffen te exporteren. China stelt, in tegenstelling tot de EU, geen eisen aan landen ten aanzien van goed bestuur, democratie en naleving van mensenrechten. Met lede ogen ziet de EU dat Afrikaanse landen daardoor makkelijker zaken doen met China.

Dit werd nog eens onderstreept door de woorden van president Mugabe, die de Europese landen „arrogantie” verweet omdat ze kritiek hadden geleverd op de schendingen van de mensenrechten en het miserabele economische beleid in Zimbabwe.

Over het afsluiten van nieuwe handelsakkoorden botsten de meningen. De Afrikaanse landen verzetten zich tegen deze akkoorden, omdat ze bang zijn dat ze hun zwakke economieën dan moeten blootstellen aan concurrentie uit het economisch sterkere Europa. De traditionele voorkeursbehandeling die de voormalige Afrikaanse koloniën in Europa genoten, zijn per 1 januari niet meer toegestaan, waardoor goederen uit Afrikaanse landen helemaal geen toegang meer zouden hebben tot de Europese markt. Maar de handelsakkoorden laten op zich wachten. „Afrika heeft ze verworpen”, zei de Senegalese president Wade.

Premier Balkenende roemde niettemin het nieuwe partnerschap van Europa met Afrika. Het gaat in de betrekkingen niet meer alleen om ontwikkelingshulp, maar om een „veelzijdige ontwikkeling” waarbij ook aandacht is voor economische betrekkingen, klimaatverandering en sociale samenhang, zei hij na afloop van de conferentie.

Het partnerschap is uitgewerkt in een ‘actieplan’ met acht onderwerpen: vrede en veiligheid, goed bestuur en mensenrechten, handelsbetrekkingen, VN-ontwikkelingsdoelstellingen, klimaatverandering, energieschaarste, mobiliteit en migratie, en wetenschap. Over drie jaar, op een volgende EU-Afrika top, wordt de voortgang geëvalueerd.

De wereld moet zich voorbereiden op Zimbabwe na Mugabe, vindt Council on Foreign Relations. Lees het rapport hierover op: cfr.org/publication/14579