Een klucht spelen is niet makkelijk en oppervlakkig

Voorstelling

Tsjechov & Tsjechov, door De Paardenkathedraal.

Regie: Paula Bangels. T/m 27/1 Paardenkathedraal, Utrecht. Inl.: www.paarden-kathedraal.nl ****

Dit is een scène uit een klucht: een jongeman doet een beeldschoon meisje een huwelijksaanzoek en hij staat te trillen van de zenuwen. Is het nog een klucht wanneer dat beven zo heftig is, dat de jongen bijna een uur lang als op een gloeiende plaat staat te dansen en geen woord kan uitbrengen? Nee, dan is het een tragedie.

Regisseur Paula Bangels van het Utrechtse gezelschap De Paardenkathedraal regisseert onder de titel Tsjechov & Tsjechov twee kluchten van de Russische schrijver, en beide uit 1888. Vooral bij het amateurtoneel zijn deze kluchten geliefd: het gaat om geld, liefde, trouw, ontrouw en dit alles gekruid met een lichte tinteling van behoedzame erotiek.

Natuurlijk is dat beeldschone meisje niet adembenemend mooi, maar een onnozel wicht dat haar veters aan elkaar strikt, zodat ze zich onophoudelijk struikelend voortbeweegt. En krijgt de zenuwachtige vrijgezel haar eindelijk te spreken, dan maken ze verrukkelijke huwelijksruzie over wie de rechtmatige eigenaar is van een aanpalend ossenweitje dan wel berkenbosje. Weg liefde.

Het klinkt makkelijk en oppervlakkig: een klucht spelen. Dat is een misverstand. Juist omdat het genre zo eendimensionaal en voorspelbaar lijkt, is een lach bij het publiek snel gewonnen. Paula Bangels met drie voortreffelijke acteurs, Elisa Beuger, David Cantens en Guido Pollemans, geven een wending aan de farce waardoor die de ondertoon van een zielsdrama krijgt. In uitvergroting heeft Bangels de sleutel gevonden tot deze vorm.

Het trillen is gekmakend, het schreeuwen van de schuldeiser, de man die grof is als een ongelikte beer, galmt door de zaal dat je oren suizen, maar het werkt. Elisa Beuger is in dit boertige tweeluik ontroerend als de zwakzinnige dochter die zo graag wil trouwen en daarna (in De beer) de weduwe die eeuwig jankt om haar man, maar ondertussen als een femme fatale in sexy rouwgewaad een schuldeiser verleidt.

De twee stukken verrijken elkaar. Is David Cantens timide als man die een vrouw ten huwelijk vraagt, daarna is hij ober annex barpianist die op de achtergrond meesterlijk vilein is. En Guido Pollemans is een schreeuwende beer die van zijn rol ook een juweel van verlegenheid kan maken.

Maar misschien is Tsjechov & Tsjechov gewoon een geweldige kluchtavond met chaotische scènes, komische terzijdes, idiote acteursinvallen en rare wendingen. Het blijft toch Tsjechov, hoe schertsend ook. De weemoed en de domheid van het menselijk lot kun je niet weglachen.