Componeren voor Tjeerd Top

Tjeerd en Edward Foto Jørgen Krielen © Jorgen Krielen / Amsterdam, 06-12-2007 / Tjeerd en Edward Top Krielen, Jorgen

„Tjeerd wilde al heel jong een professioneel violist worden. Op zijn elfde won hij een concoursje in de Achterhoek, waar wij vandaan komen, en toen zei hij in de krant al: „Later wil ik in het Concertgebouworkest spelen.” Nu zit hij daar. Zelf had ik naast de viool altijd nog andere interesses: ik wilde een tijdje beeldend kunstenaar worden, heb strips getekend. Ik verdeelde mijn aandacht. Dat kan een voordeel zijn, maar niet als je een goede instrumentalist wilt worden.”

Edward Top (1972), die uiteindelijk componist werd, schreef een vioolconcert voor zijn jongere broertje Tjeerd (1978), onder meer Oskar Back-winnaar en plaatsvervangend concertmeester van het Koninklijk Concertgebouworkest. Edward is zelf ook violist. Hij geeft nog altijd vioolles in zijn woonplaats Londen, waar hij aan King's College een deeltijdopleiding muziekanalyse volgt om zijn componeren een nieuwe impuls te geven, en hij speelde in Holland Symfonia. Het instrument kent hij dus van binnenuit. Maar de eerste solist in zijn nieuwe vioolconcert kent hij écht als niemand anders. Ze speelden vaak samen., enkele jaren geleden nog in Bachs Dubbelconcert in d op het 35-jarig huwelijk van hun ouders.

„Mijn vioolconcert is Tjeerd echt op het lijf geschreven: het speelt zich af in de hoogste extremen van het violistisch bereik. Dat kan niet iedereen. Ik heb zelf eens het Kammerkonzert van Alban Berg gespeeld, met een hele hoge b. Het is bijzonder moeilijk om daar een goede toonvorming te hebben. Violisten noemen het wel ‘de eeuwige harsvelden’, omdat je tonen speelt op de plek waar je normaal strijkt. Tjeerd kan daar nog heel mooi en helder spelen.

„Voor een vioolconcert is mijn compositie volslagen ontraditioneel. Achterin de zaal staan twaalf strijkers en twee quasi-solisten: een klarinet en een fagot, die optreden als dubbelgangers van de solist. Ze anticiperen, nemen bepaalde tonen over, enzovoorts. De strijkers spelen continu een soort van klanksluiers, soms bijna tonaal, soms meer chromatisch. Daaruit komt ook het materiaal van de solist weer voort, maar dan melodisch interessant gemaakt.

„Ik heb deze partituur voor het eerst in jaren weer met de hand geschreven. De laatste tijd vond ik dat het notatieprogramma Finale mijn componeren beïnvloedde. Omdat je bijvoorbeeld heel makkelijk kunt knippen en plakken, kopiëren en transponeren. Ik maakte zulke stappen ook al voor ik een computer gebruikte, maar tijdens het uitwerken sloeg ik toch een andere richting in.

„Het vioolconcert eindigt met een langzaam, weemoedig deel. Ik gebruik een jazzsong die onherkenbaar verbasterd is. Ik ga ook niet zeggen welke, want het heeft geen enkele betekenis meer. Maar de subtitel van mijn compositie is ‘Green Nostalgia’. Misschien is dat wel waarom ik componeer: om een wereld te scheppen die niet bestaat, of waarvan je zou willen dat hij bestaat. ‘Daar waar je niet bent, is het geluk.’ ”

Holland Symfonia o.l.v. Fabrice Bollon, met Tjeerd Top, viool. Werken van Top, Rihm, Liszt en Schubert. 11/12 Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam. Info: www.muziekgebouw.nl.