Teveel oog voor detail maakt ontevreden over het uiterlijk

Van elke tweehonderd mensen zijn er ongeveer drie extreem ontevreden over hun uiterlijk, terwijl ze er volgens anderen toch heel normaal uitzien. Hun ontevredenheid is zelfs zo groot dat hun dagelijks leven erdoor belemmerd wordt. Maar deze stoornis, ‘body dysmorphic disorder’ ofwel BDD, gaat mogelijk verder dan het hebben van een verstoord zelfbeeld, zoals tot dusver werd gedacht. De aandoening kan óók samenhangen met de manier waarop BDD-patiënten in het algemeen mensen en gezichten waarnemen, dat schrijven psychiater Jamie Feusner en zijn collega’s van de universiteit van Californië (Archives of General Psychiatry, december).

De onderzoekers lieten 12 BDD-patiënten en 13 verder vergelijkbare, gezonde mensen kijken naar foto’s van gezichten van onbekenden. Door harde of zachte contrasten weg te filteren was van elke foto ook een wazige variant gemaakt, en een variant met juist alleen de (gedetailleerde) lijnen in het gelaat. De proefpersonen moesten steeds aangeven welke afbeeldingen bij elkaar hoorden. Een MRI-scanner legde daarbij de activiteit in hun hersenen vast.

Opmerkelijk genoeg was bij BDD-patiënten voortdurend het hersengebied actief dat , onbewust, gezichten in detail ontleedt. Bij ‘gezonde’ proefpersonen deed dit gebied alleen mee als zij naar de afbeelding met details keken. Bij de wazige en normale afbeeldingen gebruikten zij hersengebieden die, eveneens onbewust, gezichten holistisch waarnemen, als één geheel.

Mensen met BDD hebben dus niet alleen overdreven veel aandacht voor details in hun eigen uiterlijk, ook in het uiterlijk van anderen zien zij eerder de details dan het grote geheel, aldus de auteurs. En dat draagt misschien bij aan de symptomen van BDD, zoals een overdreven fixatie op een iets afwijkende neus of een doffe huid. Zo’n fixatie kan er toe leiden dat patiënten zich steeds weer vergelijken met anderen, zich telkens spiegelen in winkelruiten, niet op de foto willen of zelfs gezelschap mijden. “Mensen met BDD nemen misschien impliciet aan dat iedereen evenveel op details let als zijzelf wanneer ze het uiterlijk waarnemen. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat ze zich erg bewust van zichzelf zijn en vaak het gevoel hebben dat er toespelingen op hun uiterlijk worden gemaakt”, schrijven de psychiaters. Behandeling zou dan bestaan uit opnieuw leren kijken, maar voor zulke conclusies is meer onderzoek nodig. Margriet van der Heijden