Recept voor integratie zonder risico van uitsluiting?

Natuurlijk heeft Elsbeth Etty gelijk als zij waarschuwt voor het gevaar dat een nationalisme gebaseerd op de vaderlandse geschiedenis de integratie wel eens zou kunnen bemoeilijken (Opiniepagina, 4 december). Maar meent zij dan dat er een recept voor integratie bestaat dat niet ook het risico van uitsluiting of erger in zich sluit?

Integratie is nu eenmaal de aanpassing van de nieuwkomer aan een bestaande groep die zich verbonden weet door geschiedenis, cultuur, taal of religie. Dat gaat aan beide kanten gepaard met weerstand tegen de `ander`.

Etty illustreert deze wezenlijke menselijke eigenschap overigens zelf, al lijkt het onbedoeld, aan het begin van haar column. Daar zet zij zich af tegen het Congres van Wenen waar ”gekroonde hoofden en gepoederde schurken Europa verdeelden zonder acht te slaan op taal, cultuur, godsdienst”. Ook vindt zij het vreemd dat de Prins van Oranje zich in Wenen liet vertegenwoordigen door een Duitse diplomaat. Wat is dan eigenlijk nog het punt van geschil met de opvattingen van de heer Marijnissen die zij bedenkelijk acht? En is het nu werkelijk nodig om de opvattingen van de heer Marijnissen naast die van Hitler te leggen? Een woord van excuus zou wel op zijn plaats zijn in een land waar we fatsoenlijk om willen gaan met mensen die andere overtuigingen zijn toegedaan dan wijzelf.