Puur zinnelijke kunst van Blinky Palermo

De kunst van de in 1977 gestorven Duitse schilder Blinky Palermo lijkt buiten de tijd te staan. Hij zocht, ouderwets, naar harmonie en schoonheid. Zijn werk is te zien in Düsseldorf.

Blinky Palermo in Hamburg, 1973 Foto Angelika Platen Platen, Angelica

Blinky Palermo (pseudoniem van Peter Heisterkamp) overleed in 1977 op 34-jarige leeftijd tijdens een vakantie op de Malediven. De schilder, leerling van Joseph Beuys aan de kunstacademie van Düsseldorf en bevriend met kunstenaars als Imi Knoebel, Gerhard Richter en Georg Baselitz, stond aan het begin van een glansvolle carrière. Zijn vroegtijdige dood maakte hem tot een legende. Een van de bekendste schilderijen van de Amerikaan Julian Schnabel is opgedragen aan ‘de dood van Blinky Palermo in de Tropen’.

Hoezeer de kunst in de tussentijd ook veranderd is, bij het terugzien van Palermo’s schilderijen na zo’n 25 jaar, op een overzichtstentoonstelling in Düsseldorf, dringt zich hetzelfde gevoel op als toen. Zijn werk heeft een soort onthechtheid, alsof het buiten de tijd staat, onaanraakbaar in een eigen ruimte zweeft. Deze schilderkunst is te ‘zacht’ en intuïtief om minimal art te zijn, te formeel om neo-expressief te zijn, te schilderachtig en irrationeel om neoconceptueel te zijn. Palermo zocht naar iets wat not done en ouderwets was en nog steeds is: schoonheid, harmonie en meditatieve aandacht.

Een belangrijk deel van Palermo’s oeuvre bestaat alleen nog op foto: grote wandschilderingen die hij voor tijdelijke exposities maakte, zoals de Biënnale van Venetië en de Documenta in Kassel. Ieder overzicht van zijn werk is zodoende per definitie onvolledig.

De tentoonstelling in Düsseldorf richt zich bovendien vooral op de wandobjecten – werken die het midden houden tussen schilderij en object, of allebei tegelijk zijn – en op de schilderijen die in series zijn gemaakt, zoals de Stoffbilder, schilderijen van horizontaal aan elkaar genaaide, monochrome banen textiel, en de latere series schilderijen op aluminium. Hierdoor ligt het accent al te sterk op de formele, seriële kant van Palermo’s werk. Zo zijn er bijvoorbeeld geen tekeningen te zien, terwijl die tot het beste behoren van wat hij heeft gemaakt.

De schilderijen van Palermo zijn dubbelzinnig, ze hangen ergens tussen abstractie en figuratie in. Op een monochroom rood doek, getiteld Blaue Brücke (1964/65, 125 x 170 cm) is in blauwzwart een massieve geometrische vorm geschilderd die doet denken aan een poort. Er is een onbegrensde ruimte onder en achter de brug, die tegelijkertijd vlak en ontastbaar blijft doordat de zijkanten (de ‘staanders’) door geschilderd zijn tot aan de randen van het doek, zodat de zwarte vorm geen optisch object kan worden.

Deze spanning, het zich onttrekken aan het concrete en benoembare, is een grote kwaliteit van het werk van Palermo. Vlinder (1967) noemde hij een drie meter hoge, taps toe lopende houten balk met een min of meer driehoekige, gefiguurzaagde houten vorm ernaast. Hij bespande het hout met doek dat hij zwart schilderde; de zijkanten van de balk zijn rood, het rood straalt tegen het wit van de muur zodat de balk los lijkt te komen van de muur. Sommige werken hebben een sterke symbolische lading, zoals de T-vormige kruisen die de invloed tonen van Beuys.

Palermo leerde tijdens een reis met Imi Knoebel door Amerika in 1974 het werk van de abstract-expressionisten als Barnett Newman, Mark Rothko en van meer minimalistische schilders als Robert Mangold en Ellsworth Kelly kennen. Het leidde tot een verdere reductie van zijn beeldtaal, zoals te zien is in de schilderijen in lakverf op metaal van ca. 56 x 52 cm. Het middendeel is steeds een vierkant, dat aan onder- en bovenkant begrensd wordt door een band van 3 cm in een contrasterende kleur. De kleurkeuze is zeer verfijnd, wat ook geldt voor de Stoffbilder, met combinaties als zwart, bruin-oker en beige, of zwart, groen en helderblauw.

Het zijn atmosferische kleurcombinaties die landschappelijke associaties oproepen.

Er spreekt, in navolging van Malevitsj, een hang naar het sublieme uit dit werk, zij het dat Palermo veel minder radicaal was dan zijn grote voorganger. Palermo was een romantisch schilder. Hoe geometrisch zijn schilderijen er op het eerste gezicht ook uit mogen zien, ze zijn puur zinnelijk. Dit blijkt ook uit de titels, zoals (voor de alumimium-schilderijen) Himmelsrichtungen en Times of the day. Het moet hem te doen zijn geweest om leegte en puurheid.

Zijn schilderijen belichamen een optimisme, een onschuld en hoop die, achteraf bezien (en toen ook al) naïef lijken maar die het werk van Palermo heel sympathiek maken.

Blinky Palermo. Overzichtstentoonstelling in de Kunsthalle, Grabbeplatz 4, Düsseldorf. Tot 20/1. Di – za 12-19u, zo 11-18u. www.kunsthalle-duesseldorf.de