Niets stopt aids

Het artikel `Niets stopt AIDS` (W&O 1 december) gaat in op de implicaties van het falen van het door Merck ontwikkelde HIV-vaccin. Helaas werd niet benadrukt dat haast niemand er op gerekend had dat dit vaccin (gebaseerd op cellulaire afweer) steriele immuniteit zou geven. Een hypothese was dat het de viral setpoint zou verlagen en daarmee zou bijdragen aan het vertragen van de verspreiding van HIV. Dat het vaccin op dit punt niet succesvol was is een teleurstelling, maar zoals Lange in het artikel al aangaf ook niet geheel onverwacht.

De beperking van het cellulaire vaccin, een concept dat bijna alle vaccinkandidaten in het klinisch onderzoek volgen, wordt ook door IAVI erkend. Het Neutralizing Antibody Consortium dat in 2001 is gestart heeft als doelstelling het ontwikkelen van een HIV vaccin dat neutraliserende antistoffen (moleculaire afweer) kan vormen. Twee andere consortia voor toegepast onderzoek, het Live-Attenuated Consortium en het Vector Consortium, richten zich op het identificeren van het mechanisme van immuniteit van levend-verzwakt SIV (dit vaccin beschermt tegen SIV-infectie in apen, maar het concept kan uit veiligheidsoverwegingen niet in mensen worden toegepast), en de ontwikkeling van nieuwe vectoren, zoals replicerende virale vectoren die langdurige afweer kunnen geven, inclusief in slijmvliezen.

Deze initiatieven moeten bijdragen aan het beantwoorden van de in het artikel vermeldde wetenschappelijke vraagstukken. Voor fundamenteel onderzoek vraagt dit om geld én een goed mechanisme voor het toekennen van dat geld, met flexibiliteit voor ondersteuning van innovatieve ideeën. Maar er is ook investering nodig in translational onderzoek: het vertalen van concepten uit fundamentaal onderzoek naar het ontwikkelen van producten die klinisch getest kunnen worden. Waar het normaliter de farmaceutische industrie is die zich toelegt op translational research en productontwikkeling, gebeurt dat niet of weinig voor armoede gerelateerde ziektes in het algemeen en de ontwikkeling van een HIV-vaccin in het bijzonder. Het is precies deze lacune die de Product Development Partnerships zoals IAVI vullen.

Of de keuzes die IAVI maakt in haar programma de juiste zijn, zal moeten blijken. Maar we kiezen er bewust voor om in te spelen en waar mogelijk te anticiperen op de grote uitdagingen in het AIDS-vaccinonderzoek. Ik ben er van overtuigd dat voor een wetenschappelijk vraagstuk dat zo complex is, innovatie, samenwerking en uithoudingsvermogen ons uiteindelijk bij een oplossing zullen brengen. Nederland heeft hier wetenschappelijk én politiek, nationaal én internationaal een belangrijke rol te spelen.