‘Niemand in VS weet meer wat vermaak waard is’

De schrijversstaking drijft de Amerikaanse tv-zenders tot wanhoop. De voorraden raken op en zonder scripts kunnen ze alleen realityshows inplannen. „Hoe lang moet ik doorpraten tot de reclame begint?”

New York, 8 dec. - Ruim een maand duurt de staking van Amerikaanse scriptschrijvers nu en het televisielandschap is er danig door veranderd. Niet alleen worden op tv eindeloos herhalingen uitgezonden van soaps, sitcoms en series, ook zijn de verhoudingen tussen publiek en sterren nu eens omgedraaid. Carson Daly van de middernachtelijke talkshow The Last Call mailde vrienden en familieleden („Pap – stuur je dit door aan je golfmaatjes?”) met het verzoek grappen op zijn voicemail in te spreken. Hij wilde ze uitzenden op tv. De man die de kost verdient met grappen ten koste van anderen werd om zijn wanhoops-daad uitgelachen.

Daly legde op tv uit waarom hij deze week zijn uitzendingen hervatte – dan maar zonder schrijvers die van de tv-studio’s een betere vergoeding eisen als hun werk op dvd of via internet verkocht wordt. „Als we geen programma maken, worden mijn 75 werknemers ontslagen.” Geen uitzending, geen werk, geen baan. „Ik ben in ieder geval blij dat de batterij van de applausmachine het nog doet. Hoe lang moet ik nog doorpraten tot de reclame begint?”

Ook voor de bekendere talkshowpresentatoren Conan O’Brien en Jay Leno dreigt ontslag van hun personeel. Zij lossen het anders op; voor hen nog geen shows zonder voorgeproduceerde grappen. O’Brien kondigde aan het salaris van zijn mensen desnoods uit eigen zak te betalen. Leno volgde hem daarin.

Het conflict tussen de tienduizend (waarvan driekwart in Los Angeles, de rest in New York) scriptschrijvers en de film- en tv-studio’s draait om de beloning voor de schrijvers uit nieuwe media. De schrijvers stellen dat de huidige betalingsstructuur archaïsch is.

De laatste keer dat hun vergoedingen zijn aangepast had de videoband zijn hoogtepunt nog niet bereikt. De schrijvers krijgen nu 0,36 procent van elke verkochte dvd, maar willen dat opgetrokken zien naar 2,5 procent. Inzake de internetvergoedingen staan de partijen al net zo ver uiteen: de studio’s bieden 250 dollar aan voor elke tv-uitzending van een uur die een jaar lang tegen betaling op internet wordt uitgezonden. De schrijvers vinden dat een affront: als een programma op tv herhaald wordt, krijgen ze 20.000 dollar.

De onderhandelingen slepen zich voort, want niemand weet hoe de inkomsten uit nieuwe media zich zullen ontwikkelen. Blijven de inkomsten uit internet net zo explosief toenemen als ze nu doen? „Het is helemaal iets van deze tijd”, zegt de voorzitter van Sony Pictures Entertainment Michael Lynton tegen The Los Angeles Times. „Niemand weet meer wat vermaak waard is.”

De Writers Guild of America (de schrijversvakbond) reageert bitter op studiovoorstellen waarover nauwelijks details, maar wel reacties erop, bekend zijn gemaakt. „Een varken lipstick opdoen, dat kun je niet maken”, zegt Mona Mangan van de vakbond tegen The New York Times.

Sterren nemen intussen stelling in het conflict. Zangeres en actrice Alicia Keys zong voor de stakers („Ik ben ook een schrijver!”) en acteur en regisseur George Clooney schonk 25.000 dollar aan het stakingsfonds. „Voor acteurs is het een gedwongen vakantie”, zegt Clooney. „Maar voor velen achter de schermen doet dit financieel pijn.”

Tv-studio’s hebben het hele jaar al geanticipeerd op de stakingen door een voorraad van afleveringen aan te leggen. Die begint nu op te raken: de laatste verse aflevering van Desperate Housewives is vorig weekend uitgezonden.

De staking heeft ook onherstelbare schade toegebracht aan het komende tv-seizoen. Zenders plannen bij gebrek aan keuze massaal niet-gescripte reality tv-programma’s als American Gladiator (krachtmetingen) en The Biggest Loser (afvalgedrag) in.

Het selectieproces voor een nieuwe Big Brother (normaal alleen in de zomer) is in volle gang. Omdat ze niet trots kunnen zijn over de programmering, hebben de grootste zenders hun gebruikelijke promotietournees voor journalisten afgezegd.

Ook zijn er voor het eerst tekenen dat Europese studio’s last krijgen van de staking. De film Angels & demons (een prequel van The Da Vinci Code) zou in de Britse studio Pinewood en het Italiaanse Cinecittà opgenomen worden. Het scenario is nog niet af, de productie is uitgesteld.

Zelfs het politieke verkiezingsseizoen wordt gecompliceerd door de werkonderbreking. Volgende week zouden Democratische presidentskandidaten in de CBS Television City-studio met elkaar debatteren. Maar daar staan stakers voor de deur. Geen van de politici wil de indruk wekken de staking niet te steunen, het debat is afgezegd.

Lees Daly’s email op thesmokinggun.com en bekijk schrijversgrappen op Lateshowwritersonstrike.com.