Europeanen willen Mugabe liefst negeren

Europa heeft voor de top met Afrika meer op de agenda staan dan de schen-ding van mensenrechten in Zimbabwe. Zoals klimaat, energie, handel en illegale migratie.

De diplomaat, de parlementariër en de voorzitter van de Europese Commissie verzekeren het in alle toonaarden: het is níet de ‘top van Mugabe’, maar de top van Afrika die de EU-regeringsleiders – zonder de Britse premier Brown die wegblijft uit protest tegen Mugabe’s komst – dit weekeinde in Lissabon houden met de presidenten van 53 Afrikaanse landen.

De president van Zimbabwe zal aandacht trekken, maar als het aan de EU ligt wordt hij vandaag en morgen zo veel mogelijk genegeerd. Europa heeft meer op de agenda staan dan Mugabe aanspreken op de schendingen van de mensenrechten in zijn land. De tanende invloed van Europa in Afrika – arm, maar rijk aan grondstoffen – is een grotere zorg.

„Het is tijd voor een nieuw begin in de betrekkingen tussen de twee continenten”, zei Commissie-voorzitter José Manuel Barroso eerder deze week. „Het gaat Europa niet langer om beleid voor Afrika, maar om beleid mét Afrika.”

Europa wil afstand nemen van de afhankelijkheidsrelatie tussen rijke donorlanden en arme, hulp ontvangende landen, en de nadruk leggen op de aanpak van vraagstukken van gemeenschappelijk belang. Zoals klimaatverandering, energieschaarste, migratiestromen, handelsbeleid en kwesties van behoorlijk bestuur en mensenrechten.

Schendingen van mensenrechten zullen ook zeker aan de orde komen in Lissabon. Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, zal hierover het woord voeren namens de EU-landen.

Thijs Berman, europarlementariër voor de PvdA, vindt dat vanzelfsprekend. „De vraag of de EU te veel nadruk legt op mensenrechten vind ik obsceen”, zegt hij. „Stel die vraag eens aan vluchtelingen van Darfur, aan vervolgde journalisten in Algerije, aan de politieke gevangenen in Tunesië.”

Berman vindt dat de EU zaken als persvrijheid, burgerschap, mensenrechten en de open samenleving in Afrika moet bevorderen. „Eerlijke handel, waarbij de zwakkere landen de kans krijgen zich te beschermen tegen de kracht van de Europese economie, zijn belangrijk. Maar het is obsceen om je net zo op te stellen als China, om zo de Europese handelspositie in Afrika veilig te stellen.”

De opkomst van China is niet de enige reden waarom de relatie tussen de EU en Afrika er anders uit ziet. De traditionele betrekkingen tussen Europese landen – met name Groot-Brittannië en Frankrijk – en Afrikaanse landen zijn aan verandering onderhevig. Afrikanen stellen zich minder als slachtoffer van het kolonialisme op en in Europa begint het besef door te dringen dat ze geen alleenrecht op Afrika meer hebben.

Dat de EU na zeven jaar weer een bijeenkomst op het niveau van regeringsleiders met Afrika organiseert, is „een signaal van politieke wil”, zei Barroso. Hulp is goed, samenwerking en een politieke dialoog zijn beter, aldus de Commissie-voorzitter.

Barroso erkende dat het de EU ook om strategische belangen gaat. Niet alleen vanwege de wedloop om de toegang tot grondstoffen, ook vanwege de stroom illegale migranten uit Afrika naar Europa. Die valt alleen te beteugelen door samenwerking.