Eenling

Waarom zijn Foppe en Guus zoveel populairder dan Marco? Zij hebben dat vadertje Drees-achtige. Foppe nog meer dan Guus. De navelstreng met het volkstuintje is intact gebleven. Marco is de ultieme modernist, en daar kunnen Nederlanders niet mee leven. Er moet hier altijd iets van gebed aan de kont van een leider hangen. Op zijn minst iets van versterving. Dan pas kan succes oprecht zijn.

Van Basten is een stedeling, De Haan en Hiddink zijn provincialen – het scheelt meer dan een slok op een borrel in de volksgunst. Vooral Foppe is een meester in het bespelen van rurale emoties: zijn koeterwaals, het inherent averechtse gemoed van boeren en buitenlui, dat knoestige waggelen naar de wei, nooit eens een kostuum dat lekker zit. En altijd stralend uit een jaren-vijftig-geluk.

De liefde kan alleen maar groter worden. Foppe heeft laten weten dat hij geen bondscoach kan zijn, omdat zijn vrouw daar ongelukkig van zou worden. Mevrouw De Haan wil wel eens wat vaker met haar man aan de waterkant zitten. Nog een paar reisjes maken. Samen dingen doen. Dat heeft ze wel verdiend, vindt ook Foppe in een zweem van schuld en spijt.

Zo mag het volk het horen: vrouwen dragen het land. We hebben weliswaar nog geen nieuwe coach, we hebben alvast een Witte Dame: mevrouw De Haan uit Friesland. Magische kracht in de schaduw. Zij heeft haar Fausto genadeloos uit de plebiscitaire waan van de massa weggerukt. Alweer is een Nederlandse volksheld gekeeld, nu dan zachtjes en in liefde.

Waar is het met Marco van Basten misgegaan? Nee, het voetbal van het Nederlands elftal is onder zijn bewind niet dominant en aanvallend geweest. Ja, eigenzinnig als hij is, meende hij van een linkspoot abstracte kunst op rechts te kunnen maken. Onzin natuurlijk, maar daarom nog geen verklaring voor de steile afbranding van deze coach. Ik denk dat Van Basten gefaald heeft in de beleving. Grootste fout: niet kunnen juichen. Derhalve: niet kunnen huilen. Noch in euforie, noch in teleurstelling is deze coach ooit samengevallen met het instinct van de natie. Eigenlijk was Van Basten al die jaren een ‘buitenlandse’ coach. Hij miste de antennes die hem naar de primitieve cultuur van de Oranje-aanhang moesten leiden.

Eenling.

Het was ook zijn schoonheid. Zo parmantig van niemand zijn als Van Basten het kan, is zeer uitzonderlijk in het voetbal. De zuinige hoofdknikjes naar John van ’t Schip stelden natuurlijk niets voor. Ritueeltjes om een oude vriend aan een broodwinning te helpen. Ook de aanwezigheid van Kees Jansma op persconferenties was nergens voor nodig. Marco heeft al twintig jaar geen trek meer in een warme relatie met de media. Hij wil beleefd blijven, maar dan houdt het op. De enige kranten die hij nog leest, worden hem gratis toegestuurd in Badhoevedorp. Kritiek raakt hem niet – waarom zou het? Er is altijd nog de bliksemafleider Johan Cruijff die hem, als vooruitgeworpen schaduw van God, voor kleinzerigheid behoedt.

Van Basten betaalt de prijs voor een inschattingsfoutje. Hij dacht dat het Nederlands elftal een miniatuur van AC Milan is. Een zuil in de samenleving die het plebs ondergeschikt maakt aan gezag en klasse, aan droom en traditie. Heiligschennis als wapen. Zo werkt het niet. Oranje is volksbezit, al even primitief, verwilderd en onberekenbaar als de lappendeken van geulen, duinen, huizen en staatsburgers. Er zit geen lijn in, geen geloof, geen structuur. Oranje is Amsterdam: chaos.

Dan moet je onderhandelen, bidden en smeken, bieden en afbieden. Dat kon Van Basten allemaal niet. Hij is zijn eigen gewapend beton. Gevolg: misverstanden, afvalligheid, gesmoorde revoluties. Dit alles achter het mombakkes Henk Kesler. Als er ooit nog een theaterprijs wordt uitgereikt, dan graag aan deze onverbeterlijke mimespeler van de KNVB.

Het Nederlands elftal heeft nu vooral warmte nodig. Het moet opgetild worden naar liefdevol amateurisme met een menselijk gelaat. Naar getemde chaos. Dan weet ik het wel: Bert van Marwijk is de laatste ideoloog van volkstuintjes, achteloze natievorming, opstand en succes. Nederlander pur sang, maar nog steeds op pantoffels. Zonder zang en dans.

Daarom KNVB: zet Bert tijdig in de race, en we krijgen er ook nog Mark van Bommel gratis bij. Het scheelt toch in de slijtageslagen met Italië en Frankrijk. Wat ook helpt: de provincie juicht weer mee op de tonen van het Wilhelmus en aanverwante gezangen.